1921 جىلى 5 اقپاندا وتكەن وڭىرلىك پريزيدۋم جيىنىندا وراز جاندوسوۆتىڭ باستاماسىمەن ۆەرنىي اتاۋىن "الماتى" (ول كەزدە ورىسشىل كوزقاراسپەن "الما-اتا" – اۆت.) دەپ وزگەرتۋگە شەشىم قابىلدانعانى جايلى كارى تاۋاريحتىڭ تاسپاسىندا جازۋلى. سول كەزدەن بەرگى 100 جىلدىق الماتىنىڭ مىڭ قۇبىلىپ، قۇلپىرعان ديدارى مەن ءجۇرىپ وتكەن ىزىنە شولۋ جاساعاندى ءجون كوردىك. 

جەتىسۋدىڭ رراك-ءنىڭ باستىعى، سوۆەت ارمياسىنىڭ ايماقتاعى وكىلى جازۋشى-اسكەري قولباسشى دميتري فۋرمانوۆتىڭ كونتررەۆوليۋتسياشىلدارعا قارسى قۇرعان شتابى. 11-18 ماۋسىم 1920 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

الاتاۋ باۋرايىنداعى تۇمسا تابيعاتقا ەركىن جايلاي ورنالاسقان الماتى شاھارىنىڭ باسىنان كەشىرگەن الاساپىران شەرى مەن جايما-شۋاق شارىقتاعان كەزى از ەمەس. الىپ شاھارعا وسىدان عاسىر بۇرىن 24 جاستاعى جاس جىگىت باسشىلىققا كەلگەنىن بىرەۋ بىلسە، كەيبىرەۋى بىلمەۋى مۇمكىن. ول — قوناەۆتىڭ جەزدەسى، جاندوسوۆتىڭ جولداسى ىسكەر ايتجان تۇركەباەۆ ەدى. 1924-1927 جىلدارى الماتى قالالىق كوميتەتىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى، بۇگىنگى تىلمەن ايتقاندا، اكىم قىزمەتىن اتقارعان تۇركەباەۆتىڭ تۇسىندا اتاقتى تۇركسىب ءىرى تەمىرجول جوباسى قولعا الىنىپ، ەل استاناسىن قىزىلوردادان كوشىرۋگە شەشىم قابىلدانعان.

بۇرىنعى لەنين-ارىق، بۇگىنگى دوستىق-اباي داڭعىلىنىڭ قيىلىسى. 1920 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

تولاسسىز جاۋعان جاۋىننان كىشى الماتى وزەنى ارناسىنان تاسىپ، قالانى كەسىپ وتكەن سەلدىڭ ءىزى. 8 شىلدە 1921 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

بۇرىنعى لەپسى-تورگوۆوە، 2017 جىلعى فۋرمانوۆ-جىبەك جولى كوشەلەرىنىڭ قيىلىسى. 1922 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

قالا كورىنىسى. 1928 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

بۇرىنعى تورگوۆوي-پۋشكين، بۇگىنگى جىبەك جولى-پۋشكين كوشەلەرىنىڭ قيىلىسى. 1929 جىلدىڭ اقپان كەزى. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

ەرتە كوكتەمدە بولعان جويقىن سەلدەن كەيىنگى ەلدى مەكەن كورىنىسى. 1929 جىلدىڭ ناۋرىزى. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

"الماتى 1" تەمىرجول ۆوكزالى. 1930 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

تىكۇشاقتان تۇسىرىلگەن قالا كورىنىسى. 1931 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

مەشىت مۇناراسىنان تۇسىرىلگەن الما بازارىنىڭ كورىنىسى. 30 جىلدارى. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

بۇرىنعى كالينين، بۇگىنگى قابانباي باتىر كوشەسى. 1932 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

قازىرگى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ بۇرىنعى كورىنىسى. 1933 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

بۇرىنعى فۋرمانوۆ داڭعىلىنىڭ بويىندا ورنالاسقان تۇرعىن ۇيلەر. 8 مامىر 1940 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

ال 33 جاسىندا الماتى قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ورنىنا كەلگەن، 1939-1941 ج.ج. ارالىعىندا باسشىلىق ەتكەن قاسەن بايۇزاقوۆ تۇسىندا قالادا جاڭا قۇرىلىس نىساندارى بوي كوتەرە باستادى. قالادا از ۋاقىت ىشىندە گۇلزارلار مەن باقتار، تۇرعىن ءۇي پاتەرلەرى تۇرعىزىلىپ، بىرنەشە تاس جول سالىنعان كورىنەدى. 1941 جىلى بايۇزاقوۆ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ VI سەسسياسىندا كەڭ كولەمدى بايانداما جاساي وتىرىپ، الماتىدا تال-تەرەك وتىرعىزپ، اباتتاندىرۋعا وداق قازىناسىنان 400 مىڭ رۋبل بولگىزگەن.

1 مامىردا اشىلعان "الماتى 2" تەمىرجول ۆوكزالىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان كەز. 1940 جىلدىڭ ەرتە كوكتەمى. فوتو: اشىق دەرەككوز

40-جىلداردىڭ سوڭىندا رەسپۋبليكا استاناسىنداعى باستى كوشەلەر مەن ورتالىق الاڭعا 20 ساعات ورناتىلدى. سۋرەتتە سونىڭ ءبىرىن گوگول كوشەسىنە شەبەر ۆ.پ.ساەرونوۆ ءىلىپ جاتىر. 17 ءساۋىر 1948 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

كەزەكتى اكىم دە وردابۇزار شاقتا تاعايىندالعان بولاتىن. 34 جاستاعى مۇحامەدجان ابدىحالىقوۆ سوعىس باستالعان كۇنى حالىق اعارتۋ كوميسسارىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنەن دەرەۋ اتكومنىڭ توراعاسى، بىزدىڭشە اكىم ىسىنە اۋىستىرىلدى. ۋاقىت تىعىز، مۇمكىندىك قات، مىندەت كوپ سوعىس شاعىندا سوۆەت ارمياسىنا ۆاگون-ۆاگون ازىق-تۇلىك، كيىم-كەشەك جونەلتۋمەن كوزگە ءتۇستى. ونى ەل ىقىلاسىنا بولەگەن يگى شارۋانىڭ ءبىرى — سوعىس ۋاعىنداعى قىسىلتاياڭ جاعدايدا تەك قالا ورتالىعىندا عانا جۇرەتىن ترامۆاي جولىن ەكى ايدىڭ ىشىندە الماتى-1 ۆوكزالىنا دەيىن جەتكىزىپ بەرگەنى.

قازىرگى قابانباي باتىر كوشەسىنىڭ بويىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ تۇسىنان ءوتىپ بارا جاتقان تروللەيبۋس. 1949 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

اراداعى اۋىس-تۇيىستەردەن كەيىن، 1947 جىلى اتكوم توراعاسى-اكىم قىزمەتىنە 39 جاستاعى ىسكەر حافيس ايباسوۆ كەلگەن. ونىڭ تۇسىندا ايتارلىقتاي ينفروقۇرىلىمدىق سالا دامي قويماعانىمەن، ايباسوۆ سوعىستان ەسەڭگىرەگەن تۇرعىنداردىڭ جاعدايىن تۇراقتاندىرۋعا، قالا شارۋاشىلىعىن قالىپقا كەلتىرۋگە كوپ جۇمساعان دەسەدى.

1896 اتاقتى كوپەس ىسقاق عابدۋلاليەۆ سالدىرعان ساۋدا ءۇيى بۇگىنگى جىبەك جولى كوشەسىندەگى «قىزىل تاڭ» ماتا دۇكەنى. 1949 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

بۇگىنگى كورىنىسى. 2015 جىل. فوتو: اشىق دەرەككوز

اباي اتىنداعى قازمابجوت-تى تومەن بويلاعان اللەيا. 1951 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

ال 1950 جىلى، جاڭا ەلۋجىلدىق قارساڭىندا كونە شاھارعا بۇرىنعىداي كرەمل باتاسى-پارتيا نۇسقاۋىمەن ەمەس، جەرگىلىكتى سايلاۋ ارقىلى 40 جاسقا جاڭا تولعان رىمبەك يلياشەۆ باسشىلىق ورىنعا جايعاستى. ول ءوزىنىڭ ەكى جىلدىق قىزمەتىندە ەڭ الدىمەن سوعىستان مۇگەدەك بولىپ ورالعاندار مەن كۇيەۋى مايداننان ورالماعاندارعا ارنايى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىنداپ، باسپانامەن قامتىپ، بالالارىن بالاباقشاعا ورنالاستىردى. سونداي-اق قالادا قاپتاعان وتەلدەر قوعامدىق دۇكەندەرگە اۋىستىرىلىپ، كوپتەپ كوشەت-تەرەك وتىرعىزىلدى. جاڭا 3-4 قاباتتىق قۇرىلىس نىساندارى بوي كوتەردى. يلياشەۆ قازاق ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعى رەسپۋبليكا سارايىن سالعىزعان.

اباي اتىنداعى قازمابجوت الدىنان ءوتىپ بارا جاتقان جاس پيونەر-وقۋشىلار. 1953 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

مەدەۋ مۇز ايدىنىندا العاشقى بايقاۋ ءوتىپ جاتقان ءسات. 1955 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

1956-1960 جىلدارى قالا اكىمى رەتىندە احمەت ءادىلۇلى سايلاندى. بۇل كەزدە دە از شارۋا اتقارىلماعان دەيدى ارحيۆ دەرەكتەرى: ونىڭ تۇسىندا قالا باسشىلىعى جاڭا جول تاۋىپ، 10 مىڭ وتباسىعا پاتەر كىلتىن تابىستاپ، 11 مەكتەپ اشىپ، كوپشىلىككە ارنالعان "تسەليننىي" كينوتەتارىن قۇرىپ، ەمحانالار سالدى. مۇحتار اۋەزوۆپەن بىرىگىپ اباي ەسكەرتكىشىن بۇرىنعىدان دا بيىكتەتۋگە سەپ بولعان.

اباي اتىنداعى قازمابجوت. 1957 جىل. فوتو: س.و.فريدلياند

بۇرىنعى ارىق، قازىرگى اباي داڭعىلى بويىنداعى قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان ورتالىق ستاديوننىڭ نەگىزگى قاقپاسى. 1957 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

قازاق سسر-ءىنىڭ ۇكىمەت ءۇيى. 1958 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

بۇرىنعى ۆ.بەلينسكي، بۇگىنگى ءى.جانسۇگىروۆ كوشەسىنىڭ بويىندا ورنالاسقان ەلدى مەكەن. 1958 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

قالا باقتارىنىڭ بىرىندە سەيىل قۇرىپ جۇرگەن تۇرعىندار. 1962 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

الماتىنىڭ التىن ءداۋىرى اتانىپ كەتكەن 1960-1973 ج.ج. اتكوم توراعالىعىندا ەسەن دۇيسەنوۆ قالانى اباتتاندىرۋدا ايرىقشا قولتاڭباسىن قالدىردى. قارقىنداعان جاڭا الەۋمەتتىك-مادەني نىساندار قۇرىلىسى، قارجى قۋاتى ەسەلەپ قۇلپىرا ءتۇستى. قازىرگى "الماتى" قوناق ءۇيى، 25 قاباتتى "قازاقستان" قوناق ءۇيى، م.لەرمونتوۆ اتىنداعى اكادەميالىق ورىس دراما تەاترى، ۇلتتىق كىتاپحانا، ورتالىق تسيرك، "مەدەۋ" مۇز ايدىنى، ب.شولاق اتىنداعى سپورت سارايى، "شىمبۇلاق" كوپشىلىك دەمالىس ورنى، "ساياحات" اۆتوۆوكزالى، قالا ىرگەسىنەن بوي كوتەرگەن جاڭا ىقشام اۋداندار دۇيسەنوۆتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە استى.

سەيفۋللين جانە رايىمبەك (بۇرىنعى تاشكەنتسكي) كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى جول كوپىر. 1963 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

بۇرىنعى كومسومول، بۇگىنگى تولە بي كوشەسىنىڭ كەشكى كورىنىسى. 1966 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

كوك-توبەدەن قاراعانداعى الماتىنىڭ كورىنىسى. 1967 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

قالاارالىق سايران اۆتوۆوكزالى. 1967 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

سول كەزدەگى ۆ.لەنين اتىنداعى مادەنيەت سارايىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالۋعا تاياعان ءساتى. 1969 جىلدىڭ قاراشاسى. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

اۆياۆوكزال. 1972 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

دۇيسەنوۆتىڭ ءىزىن الا كەلگەن اسقاروۆتى 1975 جىلى كەڭەس اۋحاديەۆ الماستىردى. رەسمي اقپارات بويىنشا، ول كەزدە ەل استاناسىندا 823 مىڭنان اسا ادام تۇراتىن. قالادا 184 مەكتەپ، 13 جوو، 110 كىتاپحانا، 92 مادەني كلۋب، 49 اۋرۋحانا بولعان. اۋحاديەۆ وزىنە دەيىنگى ىسكەر دۇيسەنوۆتىڭ باستاماسىن جالعاستىرىپ، الماتىنى الىپ قۇرىلىس الاڭىنا اينالدىردى. رەسپۋبليكالىق وقۋشىلار سارايى، قالالىق اكىمدىكتىڭ عيماراتى، رسەپۋبليكا الاڭى، م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق اكادەميالىق دراما تەاترى، "اراسان" مونشاسى مەن قازۇۋ قالاشىعى - اۋحاديەۆ شاھار تىزگىنىن ۇستاعان ءۇش جىلدا بوي كوتەرگەن عيماراتتار. سونىمەن قوسا ءال-فارابي داڭعىلى مەن "سامال", "وربيتا", "قازاقفيلم" ىقشاماۋداندارى سالىندى. مۇندا سول كەزدەگى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحاممەد قوناەۆتىڭ زور ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون.

كەڭەستىك داۋىردە الماتىدا ازيا-افريكا جازۋشىلارىنىڭ كونفەرەنتسياسى ءوتتى. 1973 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

كەڭەس ءۇيى. 1974 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

قازىرگى ابىلاي حان-قازىبەك بي كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان. فوتو: اشىق دەرەككوز

جاڭا الاڭنىڭ قۇرىلىسى باستالعان كەز. 1975 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

ۆ.لەنين اتىنداعى مادەنيەت سارايىنىڭ قياسىنان قاراعانداعى قاس بەتى. 1975 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

ەلدەگى 25 قاباتتىق تۇڭعىش عيمارات قازاقستان قوناق ءۇيى سالىنىپ جاتقان تۇستا كومپارتيا لوزۋنگى ءىلۋلى تۇر. 1976 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

70-جىلداردىڭ سوڭىندا بيلىككە كەلگەن ءانۋار جاقىپوۆتىڭ تۇسىندا شاھار تۇرعىندارىنىڭ سانى 900 مىڭعا جەتتى. ول اكىم بولعان 1978-1980 جىلدارى 800 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى. ءۇش جىلدا 37 بالاباقشا، 4 مەكتەپ سالىندى. 70-جىلداردىڭ سوڭىن الماتى 17 كينوتەاتر، 7 كاسىبي تەاتر، 64 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى، 56 مىڭداي بالانى قامتىعان 299 بالاباقشا، 126 مەكتەپ، 20 مەكتەپ-ينەتەرنات، 16 كاسىبي-تەحنيكالىق ۋچيليششە، 15 تەحنيكۋم، 15 ينستيتۋت، 22 سپورتتىق جانە 10 مۋزىكالىق مەكتەپ، 150-دەن استام ءوندىرىس ورىندارى، 6 اۆتوبۋس پاركى، 4 ترامۆاي-تروللەيبۋس دەپوسى، 1100 كوشە كورسەتكىشىمەن اياقتادى.

ل.برەجنەۆ اتىنداعى جاڭا الاڭنىڭ پانوراماسى. 1983 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

جاقىپوۆتان سوڭ، 1981 جىلى  اتكوم توراعالىعى قالانى جىلۋ-ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋدى ءوزىنىڭ ءبىرىنشى مىندەتى ەتىپ قويعان اقان قويشىمانوۆتىڭ قولىنا كوشتى. العاش قاپشاعاي گەس-ءىن ىسكە قوسىپ، قالا مەن وبلىس حالقىن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشتى. جۇرتقا قاجەتتى ازىق-تۇلىك پەن شارۋاشىلىق بۇيىمدارىنىڭ قولجەتىمدى بولۋىنىڭ مودەلى جاسالدى. "پەپسي كولا" كومپانياسىنىڭ الماتىداعى وكىلدىگى اشىلدى.

ل.برەجنەۆ اتىنداعى جاڭا الاڭ. 1983 جىل. فوتو: فوتوگراف پاۆل تەنياكوۆتىڭ سايتىنان

اباي داڭعىلى. 1984 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

1983 جىلى باس شاھار الماتىنىڭ اڭسارى ءھام باس اۋرۋىنا اينالعان مەترو قۇرىلىسىنىڭ باستاماسىنا مۇرىندىق بولعان اسقار قۇلىباەۆ باسشىلىققا كەلدى. اتاقتى "اراسان" مونشاسىنىڭ پايدالانۋعا بەرەردە ساپاسىن تەكسەرۋگە كەلگەن قوناەۆ باستاعان ساياسي بيۋرونىڭ، انىعى ديمەكەڭنىڭ جوبانىڭ ينجەنەرلىك بولىگىنە جاۋاپتى قۇلىباەۆتىڭ ءساتتى جۇمىسىنا ريزاشىلىق تانىتۋىنان كەيىن كوپ وتپەي قولىنا تىزگىن تاپسىرىلدى. جاڭا باسشىمەن بىرگە جىل كەلگەندەي جاڭالىق سەزىنەتىن الماتىلىقتار بۇل شاقتا تەلەۆيزيا كەشەنىنىڭ، ۇلكەن الماتى كانالىنىڭ قۇرىلىسىنا كۋا بولدى. جىلۋ جۇيەسىن ءبىراز ابىگەرگە سالىپ، جىلىلىتۋ ناۋقانىن تۇرالاتقان ماگيسترال قۇبىرلاردى اۋىستىرۋ - باستى مەجە بوپ شەگەلەندى. ىستىق سۋدىڭ 40 پايىزى قارا جەرگە ءسىڭىپ، كوپ مەكەمەلەرگە جىلۋ جەتپەي، قيىن جاعدايعا تاپ بولىپ ەدى. قۇلىباەۆ توزىعى جەتىپ، شىرىگەن قۇبىرلاردى اۋىستىرۋ ماسەلەسىن قوناەۆقا ايتىپ، ول ماسكەۋگە شىعىپ، گوسپلانعا ەنگىزدىرىپ بەرگەن. ءسويتىپ 2 جىل ىشىندە قالادا 100 شاقىرىم قۇبىر جاڭاسىنا اۋىتىرىلدى.

س.كيروۆ اتىنداعى قازمۋ قالاشىعىنىڭ كىرەبەرىسى. 1984 جىلدىڭ كۇزى. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

قالاداعى كولىك كەپتەلىسىنىڭ كوبەيۋى سەبەپتى اكىمشىلىك مەترو قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە رۇقساتتى ماسكەۋدەن زورعا الىپ، 1983 جىلى باستاپ كەتتى. بۇل ۋاقىتتا قالا حالقى ميلليوننان اسىپ ۇلگەرگەن.

برەجنەۆ الاڭىنداعى بىرلىك كۇنى مەرەكەسى. 1 مامىر 1986 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

الماتىداعى قازاقتاردىڭ ۇلەسىن 40%-عا ارتۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتكەن زامانبەك نۇرقادىلوۆ 1985 جىلى استانالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى جانە تاۋەلسىز قازاقستان استاناسى - الماتىنىڭ بولاشاق اكىمى بولىپ كەلدى. 1994 جىلى ساياساتكەر نۇرقادىلوۆتىڭ ورنىنا كەلگەن شالباي قۇلماحانوۆتىڭ تۇسىندا بۇرىنعى وتار ونوماستيكاداعى 8 اۋداندى 6-عا دەين قىسقارىپ، اتاۋى قازاقشالاندى. جەكەشەلەندىرۋ، نارىقتىق قاتىناسقا ءتۇسۋ قارساڭىنداعى قىم-قۋىت شاق. ساراپشىلار، ءتىپتى، كەي ءوندىرىس-جىلجىمايتىن مۇلىكتەر تالان-تاراج بولعان دەسەدى.

قۇرىلىسىنىڭ نەگىزگى بولىگى اياقتالۋعا جاقىن پرەزيدەنت سارايى. 1993 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

اباي داڭعىلى. 1995 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

ەل ورتالىعىن الماتىدان قازىرگى استاناعا كوشىرگەنگە دەيىن مەملەكەتتىك ماڭىزدى رەسمي شارالار وسىندا بولۋشى ەدى. 1997 جىل. فوتو: قرپم قورىنان

1997 جىلى قازىر قۋعىندا جۇرگەن ۆيكتور حراپۋنوۆ قالا اكىمى بولىپ تاعايىندالدى. جەكە كاسىپكەرلىك سالاعا كوڭىل بولە باستادى. زامانبەك نۇرقادىلوۆتىڭ ايتۋىنشا، "حراپۋنوۆ پەن قۇلماحانوۆتىڭ كيوسكى مەن بازارى ەشبىر اقىلعا سىيمايدى". قاستاندىقپەن ولتىرىلگەن تاجىريبەلى ساياساتكەر، ءتىپتى، "حراپۋنوۆتىڭ قالانىڭ ءار جەرىندە 100 مەتر سايىن جانارماي بەكەتتەرىن سالۋى - قىلمىس" دەپ سىناعانى بار. حراپۋنوۆ كەزىندە بىرقاتار ۇلت قايراتكەرلەرىنە، اتاپ ايتقاندا، ع.مۇسىرەپوۆكە، س.مۇقانوۆقا، م.ماقاتاەۆقا، م.تولەباەۆقا جانە ءۇندى قايراتكەرى ماحاتما گانديگە ارناپ ەسكەرتكىشتەر ورناتىلدى. كوپتەگەن توزىعى جەتكەن مەكتەپتەر قايتا جوندەۋ كورىپ، جاڭا ىقشاماۋداندارعا جاڭاسى سالىنسا، ورتالىق مەشىت ەسىگىن ايقارا اشتى.

ەسكى مەشىتتىڭ جانىندا قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان جاڭا ورتالىق مەشىت. 1997 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

جاڭا ورتالىق مەشىتتىڭ قولدانىسقا بەرىلگەن كەزى. 1999 جىل. فوتو: وم كفقدجا قورىنان

اۋەجاي رەكونسترۋتسيالىق جوندەۋدەن ءوتىپ جاتىر. 9 ءساۋىر 2003 جىل. فوتو: www.voxpopuli.kz

2003 جىلى 30 جەلتوقساندا جالپى قۇنى 52,2 ميلليون دوللارعا تۇسكەن اۋەجاي تەرمينالى پايدالانۋعا بەرىلدى. حراپۋنوۆ الماتى اكىمى قىزمەتىندەگى 7,5 جىلىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە بولىنگەن قارجىنى - 1997 جىلعى 33 ميلليارد تەڭگەدەن 2004 جىلى 213 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ارتتىرعانى بەلگىلى.

"نۇرلى تاۋ" بيزنەس ورتالىعى. 18 ءساۋىر 2003 جىل. فوتو: www.voxpopuli.kz

جۋىردا عانا زەينەت جاسىنا تولىپ، ەلشىلىك قىزمەتىنەن بوساتىلعان، ەل ىقىلاسىنا بولەنگەن يمانعالي تاسماعامبەتوۆ 2004 جىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ التىن بەسىگى، "التىن ادامنىڭ" ەسىگى بولعان الماتىعا اكىم لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. شەرحان مۇرتازا "الماتى اۆگيدىڭ اتقوراسىنا اينالعان. ال، تاسماعامبەتوۆ سونى تازارتۋعا كەلگەن باتىر - گەراكل" دەپ اتاعان ىسكەر اكىمنىڭ بەدەلى مەن سىيى حالىق پەن زيالىلار ورتاسىندا انىق بايقالادى.

اباي-جاندوسوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى اينالما كوپىر قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان ءسات. 4 ماۋسىم 2008 جىل. فوتو: www.voxpopuli.kz

زامانبەك نۇرقادىلوۆ كەيىنگى ارىپتەسى تۋرالى "قازىر يمانعالي كەلگەلى قالانىڭ كوشەلەرى جوندەلىپ اۋلالار تازالانىپ جاتىر دەگەن ەلدىڭ ءسوزىن ءجيى ەستىپ جاتىرمىن. ءبىر كوشەنى اسفالتتاپ، پرەزيدەنتكە ماقتاناتىن حراپۋنوۆتىڭ جولدارىن يمانعالي قايتا جاساتىپ جاتىر", - دەپ، وڭ باعاسىن بەرگەن بولاتىن.

ونداعان جىلعا سوزىلعان الماتى مەتروسىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى. 20 قازان 2009 جىل. فوتو: www.voxpopuli.kz

2008-2015 ج.ج. تاۋەلسىزدىك كۇنى تۋعان كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەندىكتەن، تاريحي داتادا تاعزىم ەتۋگە بارا الماعان احمەتجان ەسىموۆ، 2015-2019 ج.ج. قالا اجارىن اشا تۇسكەن باۋىرجان بايبەك، بيىل 28 ماۋسىمنان باستاپ باقىتجان ساعىنتاەۆ اكىم رەتىندە قىزمەت اتقارىپ كەلەدى.

قازىر رەلستەرى الىنىپ تاستالعان ترامۆاي جەلىسى. 2009 جىل. فوتو: wikipedia

ترامۆاي جەلىسىندەگى باعدارلار تابلوسى. 2009 جىل. فوتو: اشىق دەرەككوز

ايالداما باعدارى. 2010 جىل. فوتو: اشىق دەرەككوز

بۇرىنعى قۇم-شاعالتاس كارەرىنەن قالعان ءىز كەيىننەن تارتىلمالى شاعىن كولشىككە اينالدى. تولە بي كوشەسى. 2011 جىل. فوتو: اشىق دەرەككوز

"نۇرلى تاۋ" ىسكەرلىك-تۇرعىن ءۇي كەشەنى. 2011 جىل. فوتو: اشىق دەرەككوز

تاۋ فونىنداعى الماتى Towers عيماراتى. 2013 جىل. فوتو: ا.پەرەۆەرزەۆ

قالا تۇرعىندارىنىڭ ءداستۇرلى جۇگىرۋ مارافونى. 2016 جىل. فوتو: اشىق دەرەككوز

قالا ورتالىعىنىڭ كورىنىسى. 2017 جىل. فوتو: اشىق دەرەككوز

قالانىڭ ەڭ بيىك عيماراتى - "ەسەنتاي MALL" وسسو. 2018 جىل. فوتو: قازاق گەوگرافياسى قاۋىمداستىعى

سوڭعى ونجىلدىقتا داستۇرگە اينالىپ ۇلگەرگەن ۆەلوشاباندوزدار بايگەسى. 2019 جىل. فوتو: Almaty2050

ەلدەگى ازاماتتىق قوعامنىڭ ەڭ بەلسەندى بولىگى دە الماتىدا شوعىرلانعان. قازاقستاننىڭ قارجىلىق-ىسكەرلىك، مادەني-ونەر ورتالىعى، جاستار وشاعىندا، ادەتتە، ءومىردىڭ بارلىق سالاسىن قامتيتىن ءار الۋان تىڭ جوبا-باستامالار جۇزەگە اسىپ جاتادى. سوڭعى جىلدارى ساياسي-قۇقىقتىق بەلسەندىلىگى ءوسىپ كەلە جاتقان ازاماتتىق ۇيىمدار دا وسىندا قۇرلۋدا.

Oyan, Qazaqstan ازاماتتىق قوزعالىسى جاستارى تاۋەلسىزدىك كۇنى تاعزىم ەتۋ اكتسياسىندا. 2019 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانى. فوتو: QT

سوڭعى ءجۇز جىلدا «ۆەرنىي – الما-اتا – الماتى» اتالعان التى الاشتىڭ جۇرەگى الماتى قالاسىن ءار جىلدارى باسقارعان باسشىلار

قالا باسشىسى قىزمەتىنە كىرىسكەن ۋاقىتى تاعايىندالعان كەزدەگى جاسى  

قىزمەتى اياقتالعان ۋاقىتى

 

1 ايتجان تۇركەباەۆ 1924 ج. 24 جاسىندا 1927 ج.
2 گريگوري پريششەپا

 

1929 ج. ? 1930 ج.
3 ابدوللا  جارمۇحامەدوۆ 1930 ج. 34 جاسىندا 1931 ج.
4 يگور سكورودۋموۆ 1932 ج. ? سول جىلى
5 ت. اليەۆ 1933 ج. ? سول جىلى
6 م. سارۋموۆ 1933 ج. ? 1937 ج.
7 شوپان قونىسپاەۆ 1937 ج. 31 جاسىندا 1938 ج.
8 حاسەن بايۇزاقوۆ 1939 ج. 33 جاسىندا 1941 ج.
9 مۇحامەدجان ابدىحالىقوۆ 1941 ج. 34 جاسىندا 1942 ج.
10 سادىق ءشارىپوۆ 1942 ج. ? 1943 ج.
11 پيوتر ورەحوۆ 1943 ج. 36 جاسىندا 1944 ج.
12 كونستانتين ميلوۆانوۆ 1944 ج. 47 جاسىندا 1947 ج.
13 حافيس ايباسوۆ 1947 ج. 39 جاسىندا 1950 ج.
14 رىمبەك يلياشەۆ 1950 ج. 40 جاسىندا 1952 ج.
15 يساعالي ءشارىپوۆ 1952 ج. 47 جاسىندا 1954 ج.
16 فيودور مامونوۆ 1954 ج. 47 جاسىندا 1956 ج.
17 احمەت ءادىلۇلى 1956 ج. 44 جاسىندا 1960 ج.
18 ەسەن دۇيسەنوۆ 1960 ج. 49 جاسىندا 1973 ج.
19 اسانباي اسقاروۆ 1973 ج. 51 جاسىندا 1975 ج.
20 كەڭەس اۋحاديەۆ 1975 ج. 37 جاسىندا 1978 ج.
21 ءانۋار جاقىپوۆ 1978 ج. 50 جاسىندا 1980 ج.
22 اقان قويشىمانوۆ 1981 ج. 46 جاسىندا 1983 ج.
23 اسقار قۇلىباەۆ 1983 ج. 46 جاسىندا 1985 ج.
24 زامانبەك نۇرقادىلوۆ 1985 ج. 41 جاسىندا 1994 ج.
25 شالباي قۇلمۇحانوۆ 1994 ج. 48 جاسىندا 1997 ج.
26 ۆيكتور حراپۋنوۆ 1997 ج. 49 جاسىندا 2004 ج.
27 يمانعالي تاسماعامبەتوۆ 2004 ج. 48 جاسىندا 2008 ج.
28 احمەتجان ەسىموۆ 2008 ج. 58 جاسىندا 2015 ج.
29 باۋىرجان بايبەك 2015 ج. 41 جاسىندا 2019 ج.
30 باقىتجان ساعىنتاەۆ 2019 ج. بەرى 56 جاسىندا ...

دەرەكتى فوتوبايان ازىرلەۋدە قولعابىس تانىتقان ورتالىق مەملەكەتتىك كينو-فوتو قۇجاتتار مەن دىبىس جازبالارى ارحيۆىنە جانە وزگە دە جەكەلەگەن فوتوگرافتارعا العىس بىلدىرەمىز.

* فوتوقۇجاتتى جازباشا رۇقساتسىز كوشىرىپ باسۋعا، كەز كەلگەن ماقساتتا قولدانۋعا تىيىم سالىنادى.  

"The Qazaq Times"