Iranda küşeygen jappay tolqu Tayau Şığıstağı işki sayasi dağdarıs şeñberinen şığıp, keñ geosayasi kontekste qarastırılatın qwbılısqa aynaldı. Bwl üderis Orta Aziya elderi üşin de sırttay baqılap otıratın jay oqiğa emes. Aymaq biligi de, qoğamı da Irandağı jağdaydı ülken saqtıqpen qabıldap otır, sebebi bwl tolqu Resey–Batıs teketiresimen, AQŞ-tıñ jaña strategiyalıq esepterimen jäne aymaqtıq qauipsizdik arhitekturasımen tikeley baylanıstı.

AQŞ-ta ötken sayasi talqılarda amerikalıq, europalıq jäne arab joğarı lauazımdı sayasatkerlerdiñ «Donal'd Tramp Resey men Iran arasındağı diplomatiyalıq äri äskeri odaqtastıqtı bwzudıñ joldarın qarastırıp otır» degen boljamı Orta Aziya astanalarında erekşe nazar audarttı. Bwl pikirge säykes, Tramp bir jağınan Resey prezidenti Vladimir Putinmen qarım-qatınastı jwmsartuğa tırısa otırıp, ekinşi jağınan Irannıñ Tayau Şığıstağı äskeri-sayasi ıqpalın tejeudi közdeydi. Sebebi Iran soñğı jıldarı Reseydiñ Siriyadağı jäne jalpı Orta Şığıstağı bastı tirekteriniñ biri bolıp keldi. AQŞ üşin bwl odaqtıñ älsireui Siriya janjalın basqaruğa, sonday-aq islamşıl qarulı toptarğa qarsı küresti jaña deñgeyge şığaruğa mümkindik beredi dep esepteledi.

Orta Aziya biligi däl osı twsta barınşa ünsiz, biraq mwqiyat poziciya wstanıp otır. Aymaq elderi Irandağı tolqudı resmi türde «işki mäsele» dep bağalaudan äri aspaydı. Mwnıñ sebebi bireu ğana emes. Birinşiden, Orta Aziya memleketteri öz işindegi äleumettik-ekonomikalıq qiındıqtardı eskerip, kez kelgen halıqtıq tolqudı aşıq qoldaudan qaşadı. Ekinşiden, Resey faktorı şeşuşi röl atqaradı: aymaq elderiniñ qauipsizdik jüyesi, äskeri äriptestigi men eñbek migraciyası Mäskeumen tığız baylanıstı. Sondıqtan Resey men Iran arasındağı ıqtimal arazdıq Orta Aziya üşin geosayasi twraqsızdıq täuekelin arttıradı. Üşinşiden, Iranmen aradağı tranzittik, energetikalıq jäne logistikalıq baylanıstar da mañızdı.

Sonımen birge Orta Aziya qoğamınıñ közqarası biliktiñ resmi ritorikasınan özgeşeleu. Äleumettik jeliler men qoğamdıq pikirde irandıqtardıñ ekonomikalıq qısımğa, äleumettik ädiletsizdikke qarsı şığuına tüsinistikpen qaraytındar az emes. Degenmen bwl qoldau sayasi sipattan göri gumanitarlıq deñgeyde qalıp otır. Halıqtıñ basım böligi Irandağı jağdaydıñ uşığuın emes, onıñ saldarı Orta Aziyağa jetip, jaña dağdarıstar tuğızuınan qauiptenedi. YAğni qoğam emociyalıq twrğıda narazılarğa janaşırlıq tanıtsa da, twraqsızdıqtan qorqu sezimi basım.

AQŞ-tıñ Resey–Iran odağın älsiretuge bağıttalğan ıqtimal strategiyası Orta Aziya üşin ekiwday äser qaldıradı. Bir jağınan, eger Iran Reseyden alıstasa, Mäskeudiñ aymaqtıq ıqpalı älsireui mümkin. Biraq ekinşi jağınan, bwl vakuumdı AQŞ nemese basqa sırtqı oyınşılar toltıruı ıqtimal, al mwnday geosayasi qayta bölinis Orta Aziyanı tağı da «ülken oyınnıñ» ob'ektisine aynaldıru qaupin küşeytedi. Sondıqtan aymaq elderi üşin eñ qolaylı scenariy – Irandağı tolqudıñ işki şeñberde qalıp, Resey–Batıs qaqtığısınıñ jaña maydanına aynalmauı.

Qorıta aytqanda, Irandağı tolqu Orta Aziya üşin demokratiyalıq özgeristerdiñ ümitinen göri geosayasi belgisizdik faktorı retinde qabıldanuda. Aymaq biligi de, halqı da bwl üderisti qol soğıp emes, qabağın tüyip baqılap otır. Sebebi Irandağı ärbir sayasi silkinis Mäskeu men Vaşington arasındağı esepterge ğana emes, Orta Aziyadağı tınıştıq pen tepe-teñdikke de tikeley äser etedi.