Qazaqstannıñ partiyalıq landşaftında kezekti ret tektonikalıq, biraq mazmwnı tım tanıs qozğalıstar bayqala bastadı. Otandıq kuluarlardan jetken aqparattarğa süyensek, eldegi bastı äkimşilik-sayasi maşina – «Amanat» partiyası jaqında ğana sayasi arenağa şıqqan «Ädilet» partiyasın özine qosıp alu, yağni resmi tilmen aytqanda, birigu procesin pısıqtap jatqan körinedi. Äuelde «Otan» bolıp qwrılıp, «Nwr Otan» kezeñinde absolyutti monopoliyağa aynalğan, al Jaña Qazaqstan trendimen «Amanat» bolıp kiingen bilik partiyasınıñ bwl qadamı qoğamda bwrınnan kele jatqan eski swraqtı qayta tuğızdı: bwl şınayı reforma ma, älde eski täsildiñ jaña dekoraciyası ma?

Soñğı jiırma jıldan astam uaqıt işinde bas partiyanıñ mañdayşasındağı jazu birneşe ret auısqanımen, sayasattanu ğılımınıñ klassikalıq qağidası boyınşa, bwl rebrendingter onıñ işki tabiğatı men vertikal'dı basqaru jüyesindegi rölin özgertken joq. Resmi sarapşılar bwl birigudi sayasi küşterdiñ şoğırlanuı jäne resurstardı oñtaylandıru dep tüsindiruge tırısqanımen, täuelsiz baqılauşılar üşin bwl qadam taza imidjdik transformaciya siyaqtı körinedi. Bilik «Ädilet» sözin öz auzına alu arqılı qoğamdağı äleumettik ädilettilikke degen zor swranıstı sayasi twrğıdan menşiktep, privatizaciyalap alğısı keletindey äser qaldıradı. Bwl – mazmwndıq reforma jasauğa qauqarsız jüyeniñ öz kemşiligin tildik ekvilibristikamen jabuğa tırısuınıñ ayqın mısalı.

Bwl şoludağı eñ ötkir de kümändi mäsele – «Ädilet» partiyasınıñ tarihı men onıñ sahnağa şığu jıldamdığında jatır. Qazaqstannıñ sayasi tarihı tirkele almay, ädiletsizdik şeñberinen şığa almağan ondağan bastamaşıl toptardıñ küresinen twradı. Nağız halıqtıq, oppoziciyalıq nemese balama közqarastağı qozğalıstar jıldap qwjat tapsırıp, äkimşilik kedergilerge tirelip, jetekşileri qudalauğa wşırap jatqanda, «Ädilettiñ» zañdıq statusqa ie boluı tım jeñil äri tez jüzege astı. Bwl jağday qoğamda belgili sayasattanuşı Dosım Sätpaev birneşe ret aytqan «äkimşilik jolmen qalıptasatın partiyalıq alañ» koncepciyasın eriksiz eske tüsiredi. Sätpaevtıñ payımdauınşa, şınayı sayasi bäseke payda boluı üşin bilikke balama küşterdiñ tömennen, yağni halıqtıñ özinen erkin wyımdasuına mümkindik berilui kerek. Al bizdegi jağday joğarıdan baqılanatın, Aqordanıñ sayasi tehnologtarı sızğan arnayı scenariy boyınşa jürip jatqan jasandı sayasi inkubaciyağa köbirek wqsaydı.

Eger biz «Ädilet» partiyasına derbes sub'ekt retinde qarağımız kelse, logikalıq twrğıdan birneşe qarama-qayşılıqqa tap bolamız. Eger bwl partiya şınımen täuelsiz, jaña sayasi joba bolsa, onıñ basşılığı men elektoratı nelikten öz ambiciyalarınan sonşalıqtı tez bas tartıp, bilik partiyasınıñ qwşağına siñip ketuge kelisti? Kez kelgen partiyanıñ ömir süru mäni onıñ balama bağdarlamasında ekenin eskersek, «Ädilet» özin avtonomdı küş retinde jariyalağanda wsınğan wstanımdarı «Amanattıñ» konservativti-byurokratiyalıq doktrinasına qalayşa tez beyimdele qaldı? Al eger bwl bastan-ayaq bilik jüyesiniñ işki jobası bolsa, onda onı äuelde derbes partiya retinde halıqqa tanıstırudıñ qoğamdı aldaudan basqa qanday qajettiligi boldı? Älde bwl qoğamnıñ şınayı protestik köñil-küyin basqa arnağa bwrıp, uaqıt wtu taktikası ma edi? Bwl swraqtardıñ jauabı bireu ğana: jüye özine baqılanbaytın balama küşterdiñ şığuınan qorqadı, sondıqtan elektoraldıq keñistikti aldın ala tazalap, qayta jinaqtap otır.

Osınday sayasi ayla-şarğılardıñ kesirinen Qazaqstandağı sayasi partiyalarğa degen halıqtıñ senim deñgeyi büginde krizistik şekke jetti. Äleumettik zertteuler men täuelsiz saualnamalar azamattardıñ basım böligi partiyalardı tek saylau nauqanı kezinde ğana oyanatın, qalğan uaqıtta memlekettik byudjetti nemese äkimşilik resurstardı igerumen aynalısatın öli instituttar dep sanaytının körsetedi. Sondıqtan bügingi tañda mäsele jaña atauda, jaña brendte nemese eki partiyanıñ qosılıp ülkenirek wyım qwruında emes, mäsele – jüyeniñ arhitekturasında. Nağız köppartiyalılıq partiyalar erkin tirkelip, teñ qarjılandırılıp jäne BAQ-qa teñ qwqılı rwqsat alğanda ğana tuadı. Eger partiyalar tek joğarıdan qwrılıp, Aqordanıñ kabinetinde biriktirilip, ministrlikterdiñ bwyrığımen taratılatın bolsa, onda qoğamdağı sayasi skepticizm eşqaşan seyilmeydi.

«Otannan» «Nwr Otanğa», odan «Amanatqa» deyingi evolyuciya tek qana sırtqı formanıñ, dizaynıñ özgergenin körsetti. Ataular auısqanımen, sayasi şeşim qabıldaudıñ monopoliyalıq mehanizmi sol küyi qaldı. Bügingi sanalı qazaq qoğamın partiyanıñ mañdayşasındağı altınmen aptalğan sözder qızıqtırmaydı, halıqtı qızıqtıratını – sayasi jüyeniñ mazmwnı. Biz şınımen köppartiyalı, demokratiyalıq bağıtqa bet aldıq pa, älde eski avtoritarizmniñ jaña stikerlermen bezendirilgen nwsqasın ğana tamaşalap otırmız ba? «Amanat» pen «Ädilettiñ» bwl ıqtimal nekesi – eski Qazaqstannıñ sayasi tehnologiyası äli de tiri ekenin jäne onıñ transformaciyalanuğa nieti joqtığın körsetetin bastı marker bolıp qalmaq. Uaqıt bärin öz ornına qoyarı haq, biraq bügingi tañda qoğamnıñ bilikke qoyar bastı talabı bireu: bizge jasandı sayasi jobalar emes, şınayı ädilet kerek.

The Qazaq Times