Иранда күшейген жаппай толқу Таяу Шығыстағы ішкі саяси дағдарыс шеңберінен шығып, кең геосаяси контексте қарастырылатын құбылысқа айналды. Бұл үдеріс Орта Азия елдері үшін де сырттай бақылап отыратын жай оқиға емес. Аймақ билігі де, қоғамы да Ирандағы жағдайды үлкен сақтықпен қабылдап отыр, себебі бұл толқу Ресей–Батыс текетіресімен, АҚШ-тың жаңа стратегиялық есептерімен және аймақтық қауіпсіздік архитектурасымен тікелей байланысты.

АҚШ-та өткен саяси талқыларда америкалық, еуропалық және араб жоғары лауазымды саясаткерлердің «Дональд Трамп Ресей мен Иран арасындағы дипломатиялық әрі әскери одақтастықты бұзудың жолдарын қарастырып отыр» деген болжамы Орта Азия астаналарында ерекше назар аудартты. Бұл пікірге сәйкес, Трамп бір жағынан Ресей президенті Владимир Путинмен қарым-қатынасты жұмсартуға тырыса отырып, екінші жағынан Иранның Таяу Шығыстағы әскери-саяси ықпалын тежеуді көздейді. Себебі Иран соңғы жылдары Ресейдің Сириядағы және жалпы Орта Шығыстағы басты тіректерінің бірі болып келді. АҚШ үшін бұл одақтың әлсіреуі Сирия жанжалын басқаруға, сондай-ақ исламшыл қарулы топтарға қарсы күресті жаңа деңгейге шығаруға мүмкіндік береді деп есептеледі.

Орта Азия билігі дәл осы тұста барынша үнсіз, бірақ мұқият позиция ұстанып отыр. Аймақ елдері Ирандағы толқуды ресми түрде «ішкі мәселе» деп бағалаудан әрі аспайды. Мұның себебі біреу ғана емес. Біріншіден, Орта Азия мемлекеттері өз ішіндегі әлеуметтік-экономикалық қиындықтарды ескеріп, кез келген халықтық толқуды ашық қолдаудан қашады. Екіншіден, Ресей факторы шешуші рөл атқарады: аймақ елдерінің қауіпсіздік жүйесі, әскери әріптестігі мен еңбек миграциясы Мәскеумен тығыз байланысты. Сондықтан Ресей мен Иран арасындағы ықтимал араздық Орта Азия үшін геосаяси тұрақсыздық тәуекелін арттырады. Үшіншіден, Иранмен арадағы транзиттік, энергетикалық және логистикалық байланыстар да маңызды.

Сонымен бірге Орта Азия қоғамының көзқарасы биліктің ресми риторикасынан өзгешелеу. Әлеуметтік желілер мен қоғамдық пікірде ирандықтардың экономикалық қысымға, әлеуметтік әділетсіздікке қарсы шығуына түсіністікпен қарайтындар аз емес. Дегенмен бұл қолдау саяси сипаттан гөрі гуманитарлық деңгейде қалып отыр. Халықтың басым бөлігі Ирандағы жағдайдың ушығуын емес, оның салдары Орта Азияға жетіп, жаңа дағдарыстар туғызуынан қауіптенеді. Яғни қоғам эмоциялық тұрғыда наразыларға жанашырлық танытса да, тұрақсыздықтан қорқу сезімі басым.

АҚШ-тың Ресей–Иран одағын әлсіретуге бағытталған ықтимал стратегиясы Орта Азия үшін екіұдай әсер қалдырады. Бір жағынан, егер Иран Ресейден алыстаса, Мәскеудің аймақтық ықпалы әлсіреуі мүмкін. Бірақ екінші жағынан, бұл вакуумды АҚШ немесе басқа сыртқы ойыншылар толтыруы ықтимал, ал мұндай геосаяси қайта бөлініс Орта Азияны тағы да «үлкен ойынның» объектісіне айналдыру қаупін күшейтеді. Сондықтан аймақ елдері үшін ең қолайлы сценарий – Ирандағы толқудың ішкі шеңберде қалып, Ресей–Батыс қақтығысының жаңа майданына айналмауы.

Қорыта айтқанда, Ирандағы толқу Орта Азия үшін демократиялық өзгерістердің үмітінен гөрі геосаяси белгісіздік факторы ретінде қабылдануда. Аймақ билігі де, халқы да бұл үдерісті қол соғып емес, қабағын түйіп бақылап отыр. Себебі Ирандағы әрбір саяси сілкініс Мәскеу мен Вашингтон арасындағы есептерге ғана емес, Орта Азиядағы тыныштық пен тепе-теңдікке де тікелей әсер етеді.