Donal'd Tramp äkimşiligi Tegeranmen «tarihi» özara tüsinistik memorandumına qol qoyğannan keyin nebäri 10 kün ötkende, Tayau Şığıs tağı da ülken soğıstıñ aldında twr. Aq üy men Tegeran arasındağı bwl kelisim sätsiz diplomatiyanıñ ğana emes, aymaqtağı jaña geosayasi apattıñ bastauına aynalğanday. Eki jaqtıñ «til tabısu» äreketinen keyin bastalğan zımırandar nöseri Parsı şığanağın ğana emes, jahandıq mwnay narığı men qauipsizdik arhitekturasın teñseltip jiberdi.

Közboyauşılıq diplomatiyanıñ qwnı: Nelikten kelisim on künge de şıdamadı?

Vaşington men Tegeran arasındağı kelisimniñ alğaşqı künnen bastap ömirşeñdigi kümän tudırğan edi. Qol qoyılğan qwjattıñ negizgi şarttarı Livandağı atıstı toqtatu men Parsı şığanağındağı keme qatınası erejeleri tım bwlıñğır, ekiwştı jazılğan. Bwl diplomatiyalıq «şikilik» taraptardıñ qwjattı öz bilgeninşe, öz müddesine qaray ayşıqtauına äkep soqtı.

Aq üy bwl memorandumdı Irannıñ yadrolıq ambiciyasınan bas tartuı men Ormuz bwğazınıñ qauipsizdigin qamtamasız etetin ülken jeñis retinde nasihattadı. Alayda, Tegerannıñ esep-şotı basqa edi. Iran bwğazğa tolıq baqılau jasau qwqığın saqtap qalğısı keldi jäne AQŞ-tıñ soñğı äue soqqıların bitimgerşilikti tikeley bwzu dep bağaladı. Nätijesinde kelisim kül-parşa boldı. Jağdaydıñ uşıqqanı sonday, BWW Parsı şığanağında qalıp qoyğan 2500 teñizşini şwğıl evakuaciyalauğa äreket jasağanımen, tolassız şabuıldar saldarınan bwl gumanitarlıq missiya da toqtap qaldı.

«Proksiden» tikeley teketireske: Oyın erejesi özgerdi

Bwl jolğı qaqtığıstıñ sipatı bwrınğılardan tipten basqaşa örbip baradı. Iran bwğan deyin Vaşingtonmen tek üşinşi küşter (Hezbolla, husitter, iraktıq toptar) arqılı, yağni «proksi-soğıs» formatında şayqasıp kelse, bwl jolı Tegeran «perde artınan» şıqtı.

AQŞ soqqılarına jauap retinde Iran Bahreyn men Kuveytke tikeley zımırandar men wşqışsız wşaqtarmen soqqı berdi. Nelikten däl osı elder? Sayasi geografiyağa köz jügirtsek, bwl memleketterde AQŞ pen onıñ odaqtastarınıñ eñ iri äskeri bazaları ornalasqan.

Irannıñ bwl qadamı aymaqtağı AQŞ äskeri infraqwrılımına jasalğan aşıq soğıs signalı. Sonımen qatar, Tegeran Dohadağı kelissözderdi üzip, älemdik mwnay tasımalınıñ küretamırı sanalatın Ormuz bwğazın qaytadan tolıq jauıp tastaytının mälimdedi. Bwl jahandıq energetikalıq saldanu qaupie äkeleri anıq.

Vaşingtonnıñ da reakciyası öte qatal. Donal'd Tramp özine tän ekscentrli jäne agressivti stil'de eger şabuıldar toqtamasa, Irandı «jer betinen joyıp jiberemin» dep aşıq ses körsetti. Til tabısuğa tırısqan Tramptıñ endigi jerde bedelin saqtap qalu üşin jappay äskeri soqqığa köşuden basqa tañdauı azayıp baradı.

Arab älemi ne isteydi jäne jalğız ümit säulesi

Oqiğa ortasında qalğan arab monarhiyaları qazir tığırıqqa tireldi. Bahreyn Tegerannıñ äreketin «ayqın qauip» dep atap, resmi türde qatañ ayıptadı. Aldağı uaqıtta Parsı şığanağı arab memleketteriniñ şwğıl sammiti ötui tiis. Biraq arab älemi bwl soğısta birtwtas maydan bola ala ma? Bwl ülken swraq. Kuveyt pen Bahreyn soqqı astında qalsa, Saud Arabiyası men BAÄ Iranmen aradağı ülken soğısqa tikeley tartıludan barınşa qaşqaqtaytını anıq.

Qazirgi sätte soğıs örtin toqtatuğa qauqarlı jalğız diplomatiyalıq arna Katar ğana bolıp twrğan sıñaylı. Dohada Axios basılımınıñ insayderlik aqparattarı men katarlıq diplomattardıñ arağayındığımen ötip jatqan şwğıl, jabıq kelissözder ülken jarılıstıñ aldın aludıñ soñğı mümkindigi. Eger Doha Iran men AQŞ-tı toqtata almasa, aymaq qaytıp oralmas nükteden ötip ketedi.

Biz üşin bwl nesimen mañızdı?

Parsı şığanağındağı kez kelgen iri qaqtığıs älemdik mwnay bağasınıñ kürt ösuine (aspandauına) äkeledi. Sırt közge bwl mwnay eksporttauşı Qazaqstan üşin tiimdi köringenimen, wzaqmerzimdi perspektivada jahandıq logistikanıñ bwzıluı, inflyaciyanıñ ösui jäne geosayasi twraqsızdıq bizdiñ ekonomikamızğa da janama soqqı bolıp tietini sözsiz. Astana ärqaşan Tayau Şığıstağı şielenisti tek beybit, diplomatiyalıq jolmen şeşudi jaqtap keledi, sebebi bwl aymaqtağı twraqtılıq jahandıq qauipsizdiktiñ kepili.

PS.Parsı şığanağındağı bügingi ahual näzik diplomatiyanıñ döreki sayasi ambiciyalar aldında därmensiz ekenin körsetti. Memorandumnıñ on kün işinde küyreui ülken soğıstıñ alşañdap basıp kele jatqan qadamı. Endigi kezek Katardıñ arağayındığı men taraptardıñ salqınqandılıq tanıtu deñgeyine baylanıstı. Äytpese, Tramp pen Hamenei arasındağı teketires XXI ğasırdıñ eñ joyqın soğıstarınıñ birine soqtıruı mümkin.

The Qazaq Times