2026 jıldıñ şilde ayı Tayau Şığıs aymağı ğana emes, bükil jahandıq geosayasat üşin soñğı jiırma jıldağı eñ iri betbwrıs kezeñi retinde tarihqa enbek. Eki jıldan astam uaqıtqa sozılğan, mıñdağan adamnıñ ömirin jalmağan swrapıl soğıstan keyin Gaza sektorında wzaq uaqıt üstemdik etken «Hamas däuiri» resmi türde ayaqtaldı. Qozğalıs basşılığı Gaza sektorın basqarıp kelgen öz äkimşiligin tolığımen taratatının jäne bilikti täuelsiz qwrılımğa ötkizudi bastağanın jariyaladı.

«The Qazaq Times» aqparattıq portalı Gazadağı bilik auısuınıñ astırtın sebepterin, aymaqtağı qazirgi gumanitarlıq ahualdı jäne Tayau Şığıstı kütip twrğan jaña sayasi scenariylerdi taldap köredi.

Tötenşe şeginis: Hamastıñ ketuine ne sebep boldı?

Halıqaralıq BAQ-tıñ mälimetinşe, Gazadağı Hamastıñ Atqaruşı tötenşe komitetiniñ basşısı Mwhammed äl-Farra bastağan sayasi top resmi türde otstavkağa ketti. Qozğalıs ökilderi bwl qadamdı «Izrail'diñ äskeri agressiyanı jalğastıruğa sıltauratqan kez kelgen uäjin joyu jäne aymaqtı qalpına keltiruge halıqaralıq deñgeyde jol aşu» üşin jasalğan naqtı şeşim dep sipattadı.

Alayda sarapşılar bwl şeşimniñ artında tek diplomatiyalıq esep qana emes, eki jıldıq soğıstan keyingi işki äskeri jäne äleumettik resurstardıñ sarqıluı jatqanın aytadı. Izrail'diñ toqtausız äue soqqıları men tolıq qorşauı jağdayında aymaqtı arı qaray basqaru derlik mümkin bolmay qaldı.

Gumanitarlıq apat: Tiri qalu şegindegi 2 million halıq

Sayasi ambiciyalardıñ artqa şeginuine Gazadağı şekten şıqqan gumanitarlıq dağdarıs tikeley äser etti. Büginde Gaza halqınıñ basım köpşiligi (2 millionnan astam adam) öz üylerin tastap, bosqınğa aynalğan. Äsirese Rafah qalası men Gazanıñ oñtüstik böligi antisanitariya men aştıq jaylağan, älemdegi eñ tığız qonıstanğan aumaqtar bolıp otır.

Azıq-tülik jäne su tapşılığı: Taza su men tamaqtıñ jetispeuşiliginen balalar men qarttar arasında toya tamaqtanbau men susızdanudan bolatın ölim-jitim körsetkişi kürt ösken.

Medicinalıq kollaps: Auruhanalardıñ basım böligi qirağan, al aman qalğandarında janarmay men eñ qajetti däri-därmek tausılğan.

Logistikalıq kedergiler: Halıqaralıq gumanitarlıq kömek keruenderi Izrail' tarapınıñ qatañ tekserisi men aymaq işindegi toqtausız wrıstardıñ saldarınan Gazağa uaqıtılı jete almay otır.

Däl osınday jağdayda Hamas basqaru jüyesinen bas tartu arqılı halıqaralıq wyımdardıñ Gazağa eş kedergisiz kiruine mümkindik tuğızudı közdedi.

«Tehnokrattar ükimeti»: Gazanıñ tizgini kimge ötti?

Hamas äkimşiligi ketkennen keyin bos qalğan bilik vakuumın toltıru üşin BWW Qauipsizdik Keñesiniñ rezolyuciyası ayasında Gazanı basqaru jönindegi wlttıq komitet (nemese Tehnokrattar ükimeti) qwrıldı.

Bwl qwrılımnıñ bastı erekşeligi — ol eşqanday sayasi nemese dini partiyağa bağınbaytın, tek käsibi mamandardan twradı. Komitetti basqaru Palestina avtonomiyasınıñ bwrınğı şeneunigi, tanımal injener Äli Şaatqa jükteldi.

Jospar boyınşa, Äli Şaat bastağan Tehnokrattar ükimeti mınaday mindetterdi atqaradı:

  1. Halıqaralıq donorlarmen jäne BWW qwrılımdarımen (UNRWA) tikeley baylanıs ornatu.

  2. Gumanitarlıq kömekti aymaq işinde ädil jäne qauipsiz böludi üylestiru.

  3. Qirağan infraqwrılımdı, auruhanalar men mektepterdi qayta qalpına keltiru jobaların qolğa alu.

Basqaru jüyesinde irkilis bolmas üşin auruhanalar men kommunaldıq qızmetterdegi tehnikalıq qızmetkerler (därigerler, injenerler) öz orındarında qalıp, osı jaña Komitetke bağınıp jwmıs istey bermek.

Bastı kedergi: Qarusızdanu mäselesi jäne Izrail'diñ küdigi

Qağaz jüzinde bäri rettelgenimen, bwl tarihi procestiñ soñına deyin jüzege asuı ülken kümän men qauip tudırıp otır. Negizgi teketires — äkimşilik basqaruda emes, qaru-jaraqqa ielik etu mäselesinde bolıp twr.

AQŞ, BWW jäne Izrail' bekitken halıqaralıq jospar boyınşa, jañadan qwrılğan Tehnokrattar komiteti Gazadağı barlıq äskeri arsenaldı öz baqılauına aluı, yağni Hamas tolıqtay qarusızdanuı tiis. Alayda Hamas äkimşilik bilikti bergenimen, öziniñ äskeri qanatı — «İzäddin äl-Qassam brigadaların» (Izz ad-Din al-Qassam Brigades) taratuğa nemese qarusızdandıruğa asığar emes. Olar qarudı tastaudan bwrın, Izrail' äskeriniñ Gaza sektorınan tolıq şığuın jäne twraqtı atıstı toqtatu kelisiminiñ bekitiluin şart etip qoydı.

Öz kezeginde, Izrail' prem'er-ministri Ben'yamin Netan'yahu bastağan ükimet Hamastıñ bwl mälimdemesine asa saqtıqpen qaraydı. Tel'-Aviv mwnı «Hamastıñ jergilikti jerde öz ıqpalı men äskeri äleuetin jasırın saqtap qalu üşin jasağan kezekti sayasi tryuki» dep bağaladı. Izrail' tarapı Hamastıñ äskeri infraqwrılımı men jer astı tunnel'deri tolıq joyılmayınşa, operaciyanıñ toqtamaytının aytıp, Gazağa şabuılın (Attack on Gaza) äli de jalğastıruda.

Bolaşaq bwlıñğır

Hamastıñ resmi äkimşilik bilikten bas tartuı — Gaza üşin de, jalpı Tayau Şığıs üşin de ülken tarihi qadam. Bwl şeşim aymaqtı qalpına keltiruge halıqaralıq milliardtağan dollar investiciya tartuğa jol aşuı mümkin. Düniejüzilik banktiñ esepteuinşe, Gazanı qayta twrğızu üşin ondağan milliard dollar men ondağan jıldar qajet.

Alayda aldağı künderi Kairde (Mısır) ötetin palestinalıq frakciyalardıñ jiını men Izrail'diñ naqtı reakciyası bwl procestiñ tağdırın tolıq ayqındaydı. Eger qarulı teketires toqtamasa, kez kelgen jaña «tehnokrattar ükimetiniñ» qauqarsız bolıp qaları anıq. Swrapıl soğıstıñ zardabın şekken milliondağan beybit twrğın üşin qazir sayasi ambiciyalar emes, tınış aspan men erteñgi künge degen ümit mañızdı.

«The Qazaq Times» aqparattıq portalı oqiğalar jelisin jiti baqılap, oqırmanğa naqtı aqparat taratudı jalğastıradı.

The Qazaq Times