AQŞ prezidenti Donal'd Tramp Iran biliginiñ narazılıqqa şıqqandardı jappay ölim jazasına kesu josparı joq ekenin mälimdedi. Onıñ aytuınşa, Aq üy «öte mañızdı derekközderden» Iranda «öltiru toqtap, ölim jazasın orındau josparı joq» degen aqparat alğan. Bwl sözder bir jağınan halıqaralıq qauımdastıqtı tınıştandıruğa bağıttalğanday köringenimen, ekinşi jağınan Tramptıñ özi AQŞ-tıñ Iranğa qarsı äskeri äreketin tolıq joqqa şığarğan joq. Osı ekiwştı mälimdemeniñ özi Irandağı jağdaydıñ qanşalıqtı qauipti äri twraqsız ekenin körsetedi.

Irandağı narazılıqtar bastapqıda wlttıq valyutanıñ qwldırauınan tuındağan äleumettik tolqu retinde bastalıp, qısqa uaqıt işinde eldiñ dini-sayasi jüyesine qarsı legitimdik dağdarısqa aynaldı. Köşege şıqqandar endi tek ekonomikalıq talap emes, sayasi özgeris swrap otır. Mwnday jağdayda sırtqı oyınşılardıñ är sözi işki procesterge tikeley ıqpal etui mümkin. Tramptıñ «ölim jazası bolmaydı» degen mälimdemesi de Iran biligine bağıttalğan diplomatiyalıq qısımnıñ bir türi retinde qabıldanuda.

Alayda söz ben şındıqtıñ arası alşaq. AQŞ-ta ornalasqan Human Rights Activists News Agency (HRANA) deregine säykes, narazılıq bastalğalı beri keminde 2 435 adam qaza tapqan, onıñ işinde 13 bala bar, al tağı jüzdegen ölim faktisi tekserilip jatır. Bwl derekter Iranda «öltiru toqtadı» degen optimistik mälimdemelerdiñ tım erte aytılğanın añğartadı. Aqparattıñ özi de internettiñ tolıq derlik bwğattaluına baylanıstı öte qiındıqpen sırtqa şığıp otır.

Osı jağdayğa baylanıstı Batıs elderi saqtıq şaraların küşeytti. Wlıbritaniya elşiligin uaqıtşa japtı, AQŞ pen Wlıbritaniya Katardağı Äl-Udeyd äue bazası mañındağı personalın qısqartuğa kiristi, al birqatar europalıq elder azamattarın Irannan ketuge şaqırdı. Äue kompaniyaları Iran äue keñistigin aynalıp ötudi bastadı. Mwnıñ bäri Iran işindegi narazılıqtıñ endi aymaqtıq qauipsizdik mäselesine aynalğanın bildiredi.

Tramp bwğan deyin Iran biligin demonstranttardı ölim jazasına kesse, «öte qattı äreket jasaytının» aşıq eskertken edi. Bwl sözder Irannıñ sırtqı ister ministri Abbas Aragçi tarapınan da jauapsız qalğan joq. Ol «asu jazası kün tärtibinde joq» dep mälimdep, sonımen qatar AQŞ-tı 2025 jılğı mausımdağı Irannıñ yadrolıq nısandarına jasalğan soqqılardı eske alıp, «sol qatelikti qaytalamauğa» şaqırdı. Bwl özara mälimdemeler taraptardıñ äli de qaqtığıs şeginen bir qadam alısta twrğanın, biraq soğan tım jaqın ekenin körsetedi.

Tramptıñ Iran oppoziciyasına qatıstı wstanımı da ekiwştı. Ol eldiñ ruhani kösemi Ayatolla Äli Hamenei biliginiñ qwlauı mümkin ekenin joqqa şığarmaydı, biraq sonımen qatar oppoziciyanı aşıq qoldaudan bas tartıp otır. Reza Pehlevi jöninde aytqan «jaqsı adam siyaqtı, biraq el onı qabılday ma – bilmeymin» degen sözi AQŞ-tıñ Irandağı procesterge şekteuli äri saq qadammen aralasqısı keletinin añğartadı.

Irandağı internettiñ öşirilui, halıqaralıq BAQ-tıñ el işinde jwmıs istey almauı jäne tek adam qwqıqtarı wyımdarına süyenuge mäjbür boluı — bwl dağdarıstıñ tağı bir qırı. Aqparat jetpegen sayın alıp-qaşpa qaueset köbeyedi, al bwl öz kezeginde sırtqı küşterdiñ aralasuına sıltau boluı mümkin.

Bügingi Iran — tek işki sayasi dağdarıstı bastan keşip jatqan el emes. Bwl — mwnay narığına, Tayau Şığıs qauipsizdigine, tipti jahandıq geosayasatqa äser etetin iri tüyin. Tramptıñ «ölim jazası bolmaydı» degen sözi uaqıtşa tınıştandıruı mümkin. Biraq naqtı özgeris — Iran biliginiñ halıqpen qarım-qatınastı küş arqılı emes, sayasi jolmen qayta qarauğa dayın boluına baylanıstı.

Äzirge onday niet anıq bayqalmaydı. Al bwl degenimiz — Irandağı dağdarıs ayaqtaldı degen söz emes, tek kelesi kezeñge ötkenin bildiredi.