2026 jıldıñ qañtarında Iranda bastalğan jappay narazılıqtar el tarihındağı eñ qandı kezeñderdiñ birine aynaldı. BBC Persian jariyalağan kuägerlerdiñ äñgimeleri men täuelsiz qwqıq qorğau wyımdarınıñ derekteri bwl oqiğalardıñ jay ğana äleumettik tolqu emes, wzaq jıldar boyı jinalğan qayşılıqtardıñ nätijesinde tuındağan jüyeli sayasi dağdarıs ekenin ayqın körsetedi.

Narazılıqtıñ alğaşqı wşqını 2025 jıldıñ 29 jeltoqsanında Iran valyutasınıñ kürt qwnsızdanuınan keyin twtandı. Ekonomikalıq qısım, kündelikti ömirdiñ qımbattauı, äleumettik teñsizdik halıqtıñ tözimin tauıstı. Alayda birneşe künniñ işinde köşege şıqqandardıñ talabı tek twrmıstıq mäselelermen şektelmey, sayasi wrandarğa wlastı. Bwl – qoğamnıñ bilikke degen seniminiñ äldeqaşan şayqalğanınıñ belgisi edi. Halıq alañğa tek «nan üşin» emes, bilik jüyesine qarsılıq bildiru üşin şıqtı.

Qañtardıñ 8–10 aralığında Tegeran men aymaqtarda mıñdağan adam jinalıp, eldiñ ruhani kösemi — Ayatolla Äli Hamenei biliginiñ toqtauın talap etti. Däl osı sätten bastap memleket tarapınan küş qoldanu kürt küşeydi. Beybit sipatta bastalğan şeruler qısqa uaqıt işinde qauipsizdik küşteriniñ qatıgez äreketterine wlasıp, köşeler qandı alañğa aynaldı.

AQŞ-ta ornalasqan Iranian Human Rights Activists News Agency (HRANA) mälimetinşe, üş apta işinde keminde 2400 beybit twrğın qaza tapqan, olardıñ arasında 12 bala bar. Bwl – rastalğan derek. Alayda naqtı qwrbandar sanı bwdan da köp boluı mümkin. Sebebi Iran biligi internetti tolıq derlik öşirip, aqparat ağının twnşıqtırdı. Mwnday jağdayda halıqaralıq BAQ pen qwqıq qorğau wyımdarı el işindegi ahualdı tolıq baqılau mümkindiginen ayırıldı.

Soğan qaramastan, BBC Persian-ge jetken kuägerlerdiñ sözderi Iranda orın alğan jağdaydıñ naqtı soğıs körinisine wqsas bolğanın añğartadı. Kuälar qauipsizdik küşteriniñ köbine bastan, betten közdep atqanın, köşelerdiñ qan iisine tolğanın, bwl äreketterdiñ jay «tärtip ornatu» emes, jüyeli qırıp-joyuğa wqsaytının aytadı. Qandı oqiğalar tek Tegeranmen şektelmey, halqı nebäri 50 mıñ bolatın Tonekabon sekildi şağın qalalarğa deyin jetti. 18 jastağı student Sorena Golgun, 23 jastağı dizayner Robina Aminian, 24 jastağı medbike Navid Salehi – qaza tapqandardıñ az ğana böligi. Bwl esimder Iran jastarınıñ üzilgen armandarınıñ simvolına aynalıp otır.

Memleket bolsa, narazılardı «terrorist», «bülikşi» dep sipattap, qauipsizdik küşterinen qaza tapqandardı alğa tartıp, küş qoldanudı aqtauğa tırısuda. Memlekettik telearnalar örtelgen avtobus pen qiratılğan ğimarattardı qayta-qayta körsetip, repressiyanı zañdastıruğa küş saladı. Alayda mäyitterdiñ jasırın jerlenui, tuıstarına qısım körsetilui, sot-medicinalıq ortalıqtarğa mıñdağan deneniñ jetkizilui — bwl äreketterdiñ jeke oqiğa emes, jüyeli repressiya ekenin añğartadı.

Irandağı bwl jağday qoğamnıñ qorqınış şeginen ötkenin körsetti. Ekonomikalıq küyzelis, jastardıñ bolaşaqqa seniminiñ joğaluı, sayasi dialogtıñ tolıq twyıqtaluı – barlığı bir nüktede tüyisti. Bilik küşpen uaqıtşa tınıştıq ornatuı mümkin. Biraq mıñdağan otbasınıñ qayğısı, elden üdere qaşıp jatqan jastar jäne internetten tıs älemge bäribir jol tauıp jatqan şındıq bwl jüyeniñ wzaq merzimde saqtaluın kümändi etedi.

Irandağı qandı qañtar – kez kelgen el üşin eskertu. Ekonomikalıq ädiletsizdik pen sayasi twyıqtıq erte me, keş pe, küşke tireledi. Al küş qoldanılğan jerde bilik pen qoğam arasındağı senim birjola joğaladı. Bwl atau bizge de tanıs. Qandı qañtar – osıdan tört jıl bwrın bizdiñ basımızdan ötken auır kezeñ. Sondıqtan Irandağı jağday tek bir eldiñ tragediyası emes, bükil aymaqtıñ aynasına aynalıp otır.