2026 جىلدىڭ قاڭتارىندا يراندا باستالعان جاپپاي نارازىلىقتار ەل تاريحىنداعى ەڭ قاندى كەزەڭدەردىڭ بىرىنە اينالدى. BBC Persian جاريالاعان كۋاگەرلەردىڭ اڭگىمەلەرى مەن تاۋەلسىز قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ دەرەكتەرى بۇل وقيعالاردىڭ جاي عانا الەۋمەتتىك تولقۋ ەمەس، ۇزاق جىلدار بويى جينالعان قايشىلىقتاردىڭ ناتيجەسىندە تۋىنداعان جۇيەلى ساياسي داعدارىس ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى.

نارازىلىقتىڭ العاشقى ۇشقىنى 2025 جىلدىڭ 29 جەلتوقسانىندا يران ۆاليۋتاسىنىڭ كۇرت قۇنسىزدانۋىنان كەيىن تۇتاندى. ەكونوميكالىق قىسىم، كۇندەلىكتى ءومىردىڭ قىمباتتاۋى، الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك حالىقتىڭ ءتوزىمىن تاۋىستى. الايدا بىرنەشە كۇننىڭ ىشىندە كوشەگە شىققانداردىڭ تالابى تەك تۇرمىستىق ماسەلەلەرمەن شەكتەلمەي، ساياسي ۇراندارعا ۇلاستى. بۇل – قوعامنىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىنىڭ الدەقاشان شايقالعانىنىڭ بەلگىسى ەدى. حالىق الاڭعا تەك «نان ءۇشىن» ەمەس، بيلىك جۇيەسىنە قارسىلىق ءبىلدىرۋ ءۇشىن شىقتى.

قاڭتاردىڭ 8–10 ارالىعىندا تەگەران مەن ايماقتاردا مىڭداعان ادام جينالىپ، ەلدىڭ رۋحاني كوسەمى — اياتوللا ءالي حامەنەي بيلىگىنىڭ توقتاۋىن تالاپ ەتتى. ءدال وسى ساتتەن باستاپ مەملەكەت تاراپىنان كۇش قولدانۋ كۇرت كۇشەيدى. بەيبىت سيپاتتا باستالعان شەرۋلەر قىسقا ۋاقىت ىشىندە قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىنىڭ قاتىگەز ارەكەتتەرىنە ۇلاسىپ، كوشەلەر قاندى الاڭعا اينالدى.

اقش-تا ورنالاسقان Iranian Human Rights Activists News Agency (HRANA) مالىمەتىنشە، ءۇش اپتا ىشىندە كەمىندە 2400 بەيبىت تۇرعىن قازا تاپقان، ولاردىڭ اراسىندا 12 بالا بار. بۇل – راستالعان دەرەك. الايدا ناقتى قۇرباندار سانى بۇدان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. سەبەبى يران بيلىگى ينتەرنەتتى تولىق دەرلىك ءوشىرىپ، اقپارات اعىنىن تۇنشىقتىردى. مۇنداي جاعدايدا حالىقارالىق باق پەن قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى ەل ىشىندەگى احۋالدى تولىق باقىلاۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلدى.

سوعان قاراماستان، BBC Persian-گە جەتكەن كۋاگەرلەردىڭ سوزدەرى يراندا ورىن العان جاعدايدىڭ ناقتى سوعىس كورىنىسىنە ۇقساس بولعانىن اڭعارتادى. كۋالار قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىنىڭ كوبىنە باستان، بەتتەن كوزدەپ اتقانىن، كوشەلەردىڭ قان يىسىنە تولعانىن، بۇل ارەكەتتەردىڭ جاي «ءتارتىپ ورناتۋ» ەمەس، جۇيەلى قىرىپ-جويۋعا ۇقسايتىنىن ايتادى. قاندى وقيعالار تەك تەگەرانمەن شەكتەلمەي، حالقى نەبارى 50 مىڭ بولاتىن تونەكابون سەكىلدى شاعىن قالالارعا دەيىن جەتتى. 18 جاستاعى ستۋدەنت سورەنا گولگۋن، 23 جاستاعى ديزاينەر روبينا امينيان، 24 جاستاعى مەدبيكە ناۆيد سالەحي – قازا تاپقانداردىڭ از عانا بولىگى. بۇل ەسىمدەر يران جاستارىنىڭ ۇزىلگەن ارماندارىنىڭ سيمۆولىنا اينالىپ وتىر.

مەملەكەت بولسا، نارازىلاردى «تەرروريست»، «بۇلىكشى» دەپ سيپاتتاپ، قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىنەن قازا تاپقانداردى العا تارتىپ، كۇش قولدانۋدى اقتاۋعا تىرىسۋدا. مەملەكەتتىك تەلەارنالار ورتەلگەن اۆتوبۋس پەن قيراتىلعان عيماراتتاردى قايتا-قايتا كورسەتىپ، رەپرەسسيانى زاڭداستىرۋعا كۇش سالادى. الايدا مايىتتەردىڭ جاسىرىن جەرلەنۋى، تۋىستارىنا قىسىم كورسەتىلۋى، سوت-مەديتسينالىق ورتالىقتارعا مىڭداعان دەنەنىڭ جەتكىزىلۋى — بۇل ارەكەتتەردىڭ جەكە وقيعا ەمەس، جۇيەلى رەپرەسسيا ەكەنىن اڭعارتادى.

يرانداعى بۇل جاعداي قوعامنىڭ قورقىنىش شەگىنەن وتكەنىن كورسەتتى. ەكونوميكالىق كۇيزەلىس، جاستاردىڭ بولاشاققا سەنىمىنىڭ جوعالۋى، ساياسي ديالوگتىڭ تولىق تۇيىقتالۋى – بارلىعى ءبىر نۇكتەدە ءتۇيىستى. بيلىك كۇشپەن ۋاقىتشا تىنىشتىق ورناتۋى مۇمكىن. بىراق مىڭداعان وتباسىنىڭ قايعىسى، ەلدەن ۇدەرە قاشىپ جاتقان جاستار جانە ينتەرنەتتەن تىس الەمگە ءبارىبىر جول تاۋىپ جاتقان شىندىق بۇل جۇيەنىڭ ۇزاق مەرزىمدە ساقتالۋىن كۇماندى ەتەدى.

يرانداعى قاندى قاڭتار – كەز كەلگەن ەل ءۇشىن ەسكەرتۋ. ەكونوميكالىق ادىلەتسىزدىك پەن ساياسي تۇيىقتىق ەرتە مە، كەش پە، كۇشكە تىرەلەدى. ال كۇش قولدانىلعان جەردە بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى سەنىم ءبىرجولا جوعالادى. بۇل اتاۋ بىزگە دە تانىس. قاندى قاڭتار – وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ءبىزدىڭ باسىمىزدان وتكەن اۋىر كەزەڭ. سوندىقتان يرانداعى جاعداي تەك ءبىر ەلدىڭ تراگەدياسى ەمەس، بۇكىل ايماقتىڭ ايناسىنا اينالىپ وتىر.