AQŞ prezidentimen amandasqan francuz hanım. Foto: GETTY IMAGES/BBC.

Bügin Franciyada ötip jatqan  "Ülken jetilik" sammiti qorıtındılandı. Kezekti sammitte älem nazarın özine audarğan birqatar oqiğalar da boldı. Aytalıq, keşe Iran sırtqı ister ministrligi Javad Zariftiñ keñes üstelinen tabıluı amerikalıq delegaciya üşin kütpegen oqiğa edi. Al, bwdan bir kün bwrın damığan elder arasındağı wyımğa Reseydiñ qayta qosıluı mäselesi qızu pikir talasqa mwrındıq boldı. 

Reseydiñ G7-müşe boluı turalı mäseleni AQŞ prezidenti Donal'd Tramp ortağa qoyğan bolatın. "Keybir taraptar Reseydiñ G7-ge qaytalay qosıluın qalaydı. Meniñşe bwl älem elderi üşin paydalı boları edi. Meniñşe, bwl dwrıs qadam boladı. Bwl oyımdı qoldaytındar bar, qazir biz bwl taqırıptı talqılaudamız. Qanday şeşim qabıldanatını belgisiz, biraq keşe Resey turalı talqı boldı", – dep bildirgen AQŞ prezidenti. 

Sammittegi sälemdesu. Foto: REUTERS.

Tramptıñ G7 sammitinde Resey turalı söz etuin sarapşılar türli bağıtta jorıp jatır. Degenmen, Tramptıñ Süriya jäne Iran mäselesi boyınşa Mäskeumen kelissözderdi damıtu oyınıñ bar ekeni belgili. Sebebi, Resey Orta Şığısta ıqpaldı oyınşı qatarında körindi. Alayda, Tramptıñ wsınısı qoldau tappadı. Europalıq äriptesteri Ukraina mäselesi şeşim tappay twrıp, Reseydi "Ülken jetilikke" kirgizudiñ erte ekenin alğa tarttı. Reseydiñ Qırımdağı äreketinen keyin "Ülken segizdik" sammitine şaqırılmay qalğan edi. Wsınısınıñ qabıldanbağanına qaramastan, Tramp aldağı jılı Qwrama Ştatta ötetin "Ülken jetilik" sammitine Resey prezidentin qonaq retinde şaqıratının ayttı.

Bwl retki sammitte Iran SİM basşısınıñ qatısuı AQŞ prezidenti üşin mülde tosın jayt boldı. Franciya aqparat qwraldarı keşe sammit aldında Zarif Franciya prezidenti Makronnıñ qabıldanuında bolğanın jazıp jattı. Sonday-aq, Franciya prezidenti AQŞ pen Iran arasındağı qayşılıqtı azaytuğa äreket etip jatqanı da aytılğan.

Franciyanıñ AQŞ pen Iran arasına "Ara ağayın" bolatın da jöni bar. 2015 jılğı Iranmen jasasqan yadrolıq kelisimge Europanıñ üş lider eli Franciya, Germaniya jäne Britaniya da qatısqan. Kelisimniñ bwzıluı, Iran men AQŞ arasında qayşılıqtıñ asqınıp, öñirde soğıs qateriniñ küşeyuine Europalıq elderdiñ de özindik jauapkerşiligi bar ekenin ayta ketse bolar. Olar AQŞ pen Irandı der kezinde dialogqa şaqıra almadı (älde maqsattı türde).

Bügingi otırıs barısında G7 müşeleri Amazondağı jınıs ormannıñ örtenuine qarsı tehnikalıq jäne qarjılay järdem beru turalı talqıladı. Müşe elderi basşıları Braziliyadağı tabiği apat bükil adamzattıq dağdarısqa soğuı mümkin degen mälimdemeler de jasadı.

Ayta keteyik, "Ülken segizdik" sammiti 1998 jıldan beri ötkizilip keledi. Onja älem elderiniñ ekonomika alıptarı jäne iri derjavaları – Franciya, Germaniya, Britaniya, Kanada, AQŞ, Italiya jäne Japoniya elderi Reseydiñ qatısuımen bas qosıp keledi. Alayda, 2014 jılı Qırım mäselesinen keyin "Ülken segizdik" müşeleri Soçidegi sammitten bas tartıp, Bryussel' qalasında Reseydiñ qatısuınsız "Ülken jetilik" sammitin ötkizgen bolatın. Sodan beri "Ülken jetilik" dep atalıp keledi.

“The Qazaq Times”