Jahandıq energiya tasımalınıñ bastı küretamırı sanalatın Ormuz bwğazında jağday qaytadan uşıqtı. AQŞ pen Iran arasında 17 mausımda ğana qol qoyılğan uaqıtşa bitim kelisimi arada on kün ötpey jatıp soqqılar men ayıptaulardıñ astında qaldı. AQŞ äskerileri Iran aumağına soqqı jasağanın jariyalasa, Tegeran bwl äreketke jauap qaytarğanın mälimdedi.

«The Qazaq Times» aqparat agenttigi aymaqtağı soñğı jağday men onıñ älemdik narıqqa ıqpalın taldap köredi.

Qaqtığıstıñ twtanuı: «Ever Lovely» kemesine şabuıl

Dağdarıstıñ jaña tolqını beysenbi küni Singapur tuımen jüzetin «Ever Lovely» (iesi — «Evergreen» kompaniyası) jük kemesine jasalğan dron şabuılınan bastaldı. Wlıbritaniyanıñ teñiz qauipsizdigi agenttiginiñ (UKMTO) habarlauınşa, keme Omannıñ Dahit portınan oñtüstik-şığısqa qaray 7,5 teñiz mili qaşıqtıqta, rwqsat etilgen halıqaralıq bağıtpen bara jatqan jerinde soqqığa wşırağan. Kemege zaqım kelgenimen, ekipaj müşeleri aman qaldı.

Bwl oqiğa aymaqta soğıs bastalğalı beri kepteliste twrıp qalğan 11 mıñnan astam teñizşini evakuaciyalau jönindegi Halıqaralıq teñiz wyımınıñ (IMO) josparın tağı da şegerip tastadı.

Aq üydiñ jauabı jäne Tramptıñ eskertui

Jük kemesine jasalğan şabuıldan keyin AQŞ-tıñ Ortalıq qolbasşılığı (Centcom) jwma küni Irannıñ jağalaudağı radarlıq poziciyalarına, zımıran jäne dron saqtaytın qoymalarına «quattı soqqı» bergenin mälimdedi. AQŞ tarapı bwl äreketti Irannıñ halıqaralıq keme qatınası erkindigin bwzuı jäne qoldanıstağı uaqıtşa bitimdi «aqımaqtıqpen bwzuı» dep ayıptadı.

Aq üyde tilşilerdiñ swraqtarına jauap bergen Prezident Donal'd Tramp Irannıñ bwl qadamın qwptamaytının jetkizdi:

«Mağan olardıñ keşe soqqı jasağan fakciyası müldem wnamadı. Olar bwlay istemeui kerek edi», — dedi Tramp aldağı qadamdardı aşıp aytpay.

Al AQŞ Vice-prezidenti Djey Di Vens öziniñ H (Twitter) paraqşasında Tegeranğa tötesinen eskertu jasadı:

«Eger Irannıñ özara tüsinistik memorandumınıñ orındaluına qatıstı qanday da bir kelispeuşilikteri bolsa, olar telefon twtqasın köterip habarlasa alar edi. Biraq zorlıq-zombılıqqa tek zorlıq-zombılıqpen jauap beriledi».

Tegerannıñ uäji: «Bitimşarttı bwzuşı — Vaşington»

Iran Islam revolyuciyasınıñ küzet korpusı (IRKK) AQŞ-tıñ bwl ayıptauların tolıqtay joqqa şığarıp, jauapkerşilikti Vaşingtonğa ısırdı. Tegerannıñ mälimdeuinşe, Singapur kemesi Ormuz bwğazı arqılı tranzitpen ötu kezinde rwqsat etilmegen bağıttı paydalanğan, sol sebepti toqtatılğan.

IRKK AQŞ-tıñ bwl soqqıların «kelisimdi bwzatın Vaşington rejiminiñ kezekti sıltauı» dep atap, Iran äskeri-teñiz küşteri aymaqtağı AQŞ äskeri poziciyalarına qarımta soqqı bergenin habarladı. Iran tarapı: «Eger bwl agressiya qaytalansa, bizdiñ jauabımız bwdan da auqımdı boladı», — dep ses körsetti.

Iran parlamentiniñ wlttıq qauipsizdik komissiyasınıñ törağası Ibrahim Azizi de äleumettik jelide mälimdeme jasap:

«AQŞ kelissözder jürip jatqan twsta Iranğa tağı da şabuıl jasadı. Atıstı toqtatu rejimin bwzu, ädettegidey, olardıñ şeginui men ökinişine alıp keledi. Ayıptau oyını endi iske aspaydı», — dedi.

«Memorandum» nege twraqsız boldı?

Osıdan on kün bwrın, yağni 17 mausımda qos tarap 14 tarmaqtan twratın özara tüsinistik memorandumına qol qoyğan bolatın. Bwl qwjat boyınşa Iran 60 kün işinde kommerciyalıq kemelerdiñ qauipsiz jäne eşqanday tölemsiz (baj salığısız) ötuine küş saluğa mindettelgen edi.

Donal'd Tramp jaqında ğana öziniñ Truth Social jelisinde Irannıñ bwğazdan ötetin kemelerden eşqanday baj salığı men saqtandıru jarnasın talap etpeytinin rastağanın, eger bwl aqparat jalğan bolsa, kelissözder dereu toqtaytının aytqan bolatın.

Alayda halıqaralıq zañdarğa qayşı keletin bwl «tranzittik salıq» mäselesinde ekiwştılıq bar. Irannıñ bas kelissözşisi Mwhammed Bager Galibaftıñ memlekettik BAQ-qa bergen mälimdemesi jağdaydıñ özgergenin işaralaydı:

«Bäri bilui kerek: Ormuz bwğazın basqaru jüyesi eşqaşan soğısqa deyingi qalpına qaytıp kelmeydi».

Jahandıq narıqqa qauip: Mwnay bağası tağı da qımbattay ma?

Aqpan ayınıñ soñında AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa jasağan şabuıldarınan keyin Tegeran Ormuz bwğazın is jüzinde jauıp tastağan edi. Älemdik mwnay men gaz tasımalınıñ, sonday-aq tıñaytqış siyaqtı mañızdı şikizattardıñ negizgi däliziniñ bwğattaluı älemdik narıqta qara altın bağasınıñ kürt ösuine alıp keldi.

Sarapşılardıñ pikirinşe, 17 mausımdağı uaqıtşa bitim narıqqa ümit sıylağanımen, soñğı soqqılar jağdaydı qaytadan tığırıqqa tiredi. Eger Ormuz bwğazındağı äskeri teketres odan arı uşığatın bolsa, bwl jahandıq energetikalıq dağdarıstı jaña deñgeyge köterip, logistikalıq tizbekti tolıqtay bwzuı mümkin.

Vaşington men Tegeran arasındağı bwl teketrestiñ «ıstıq soğısqa» wlasu nemese diplomatiyalıq arnalar arqılı qayta rettelu ıqtimaldığı aldağı birneşe künniñ enşisinde.

The Qazaq Times