Iranda küşeygen jappay narazılıqtar Tayau Şığıstağı barlıq iri oyınşılardı alañdattı. Alayda bwl jağdayda erekşe közge tüsip otırğan memleket – Türkiya. Ankara aşıq äri emociyalıq mälimdemelerden ädeyi boyın aulaq salıp, sırt közge beytarap wstanımda twrğanday äser qaldıradı. Biraq şın mäninde Türkiya Irandağı jağdayğa qatıstı barınşa eseptelgen, köpqabattı jäne pragmatikalıq sayasat jürgizip otır. Bwl kezdeysoq tañdau emes. Irandağı twraqsızdıq Ankara üşin bir mezgilde äri qauip, äri geosayasi mümkindik retinde qarastırıladı.

Türkiya men Iran – tarihta talay märte bir-birine qarsı twrğan, biraq sonımen qatar özara täueldilikti de joqqa şığara almaytın aymaqtıq bäsekelester. Olardı baylanıstırıp twrğan ortaq şekara, qauipsizdik müddeleri, terrorizm men separatizmge qarsı kürestegi taktikalıq wqsastıqtar, sonday-aq energetika men tranzitke negizdelgen ekonomikalıq baylanıstar bar. Osı faktorlardıñ bäri Ankara üşin Irandağı kez kelgen radikaldı nemese baqılausız özgeristi asa qauipti, äri aldın ala boljap bolmaytın scenariyge aynaldıradı.

Türkiyanıñ resmi ritorikası barınşa qısqa äri salqın. Ankara Irandağı ahualdı «işki mäsele» dep sipattaumen şektelip otır. Bwl wstanım halıqaralıq qwqıq normalarına süyengendey köringenimen, onıñ astarında işki jäne sırtqı sayasi esep jatır. Birinşiden, Türkiya öz aumağındağı äleumettik nemese sayasi narazılıqtarğa qauipti precedent qalıptastırğısı kelmeydi. Ekinşiden, Ankara Batıstıñ Iranğa qatıstı «adam qwqıqtarı» diskursına tım jaqındaudan saqtanadı. Üşinşiden, bilik köşedegi qısım arqılı rejim auısuın qoldamau qağidasın wstanadı. Prezident Rejep Tayıp Erdoğan üşin bwl – Siriya, Mısır jäne basqa da aymaqtıq dağdarıstardan ötken täjiribeden qalıptasqan strategiyalıq wstanım.

Irandağı tolqular Türkiya üşin eñ aldımen qauipsizdik ölşemi arqılı bağalanadı. Eger Iran älsirese nemese işki baqılaudı joğaltsa, Ankara zañsız köşi-qon ağınınıñ küşeyuinen, qarulı toptardıñ şekarağa jaqındauınan qauiptenedi. Äsirese kürd faktorı Türkiyanı alañdatadı. Irandağı etnikalıq kürd aymaqtarındağı twraqsızdıq Türkiyanıñ oñtüstik-şığısına tikeley äser etui mümkin. Ankara kürd separatizminiñ aymaqtıq deñgeyde sinhrondalıp, birneşe memleketke qatar qauip töndiruinen qattı saqtanadı.

Sonımen qatar Türkiya Irandağı jağdaydan tuındaytın geosayasi mümkindikterdi de joqqa şığarmaydı. Eger Irannıñ aymaqtıq ıqpalı älsirese, Türkiyanıñ Siriya, Irak jäne Kavkazdağı salmağı arta tüsui ıqtimal. Alayda Ankara üşin bwl rettelmeytin küyreu arqılı emes, baqılanatın älsireu arqılı ğana tiimdi. Tolıq haos Türkiya ekonomikası men wlttıq qauipsizdigine tikeley soqqı boları anıq. Sondıqtan Ankara Irannıñ küyreuin emes, onıñ şamadan tıs küşeyuiniñ tejeluin qalaydı.

Türkiyanıñ bwl wstanımı onıñ Batıs pen Şığıs arasındağı tepe-teñdik sayasatına da say keledi. NATO müşesi bola twra, Ankara Iranğa qatıstı Batıstıñ qatañ ritorikasın tolıq qoldamaydı. Bwğan sankciyalardan qajığan aymaqtıq ekonomika, Türkiyanıñ özin derbes geosayasi oyınşı retinde körsetuge wmtılısı jäne Resey men Iranmen jinaqtalğan taktikalıq äriptestik täjiribesi äser etip otır. Irandağı narazılıqtar Ankara üşin Batıspen kelissözderde paydalanuğa bolatın qosımşa karta bolğanımen, onı aşıq oynau äzirge tiimsiz sanaladı.

Qazirgi jağdayda Türkiya birneşe scenariydi qatar eseptep otır. Eger Irandağı rejim saqtalsa, Ankara bwrınğıday pragmatikalıq qarım-qatınastı jalğastıra beredi. Eger Iran älsirep, biraq küyremese, Türkiya aymaqtağı ıqpalın birtindep arttıruğa tırısadı. Al eger kürt äri baqılausız twraqsızdıq orın alsa, Ankara qauipsizdik pen şekaranı birinşi orınğa qoyıp, qatañ sayasatqa köşui mümkin. Bügingi tañda Türkiya sayasatı ekinşi scenariyge barınşa beyimdelip otır.

Qorıtındılay aytqanda, Ankaranıñ ünsizdigi – beytaraptıqtıñ belgisi emes, kerisinşe, eseptelgen salqınqandılıqtıñ körinisi. Türkiya Irandağı rejim auısuın aşıq qoldamaydı, biraq onıñ aymaqta şamadan tıs küşeyuin de qalamaydı. Ankara üşin Irandağı jappay narazılıqtar demokratiya mäselesinen bwrın, qauipsizdik pen geosayasi balans mäselesi bolıp otır.