2025 jıldıñ soñı men 2026 jıldıñ basında Iran kürdeli äri köpqabattı dağdarıs kezeñine ayaq bastı. Ekonomikalıq qwldırau, wlttıq valyutanıñ rekordtıq deñgeyde qwnsızdanuı jäne äleumettik narazılıqtardıñ qayta jandanuı eldiñ işki twraqtılığın ayqın älsiretti. Bwl ahual tek Irannıñ öz şeñberinde ğana qalıp qoymay, Tayau Şığıstağı geosayasi tepe-teñdikke de tikeley äser etip otır.

Qazirgi jağdaydıñ özeginde – ekonomikalıq küyzelis. Inflyaciyanıñ joğarı qarqını men iran rialınıñ dollarğa şaqqandağı tarihi minimumğa tüsui halıqtıñ kündelikti tabısı men jinağın is jüzinde qwnsız etti. Azıq-tülik, janarmay jäne twrğın üy bağasınıñ ösui eñ aldımen orta jäne tömen tabıstı äleumettik toptarğa auır soqqı boldı. Wzaq jıldarğa sozılğan halıqaralıq sankciyalar, mwnay eksportındağı şekteuler jäne basqaru jüyesindegi tiimsizdik pen jemqorlıqqa qatıstı qoğamdıq küdik bwl dağdarıstı odan äri tereñdete tüsti. Saudagerler men bazar ieleriniñ jappay ereuilge şığuı – ekonomikalıq qısımnıñ naqtı äri közge körinerlik körinisi. Osı twsta «künköris mäselesi» birtindep sayasi talaptarmen wştasa bastadı.

Narazılıq tolqını aldımen iri qalalarda – Tegeran, Isfahan, Şiraz sekildi ortalıqtarda bayqaldı. Bastapqıda bağa men jalaqı mäselesin kötergen şeruler uaqıt öte kele sayasi sipat ala tüsti. Qoğamnıñ bir böligi bilik jüyesiniñ tübegeyli özgeruin talap etse, endi bir böligi reformalarmen şekteludi jön sanaydı. Bilik tarapınan qauipsizdik şaraları küşeytilip, wstalğandar sanınıñ artuı qoğamdağı senim dağdarısın odan äri tereñdetip jiberdi.

Ekonomikalıq qısım men äleumettik küyzelis sayasi legitimdik mäselesin aldıñğı qatarğa şığardı. Irannıñ qazirgi sayasi jüyesi dini bilikke süyengenimen, kündelikti twrmıstıñ qiındauı men jastar arasındağı ümitsizdik bilikke degen senimdi älsiretip otır. Äsirese qalalıq orta men jas buın arasında reformalıq, tipti radikaldı özgeristerdi qoldaytın közqarastar küşeye tüsti. Joğarğı ruhani köşbasşı Äli Hamenei bastağan jüye üşin bastı sınaq – qoğamnıñ ärtürli toptarın ortaq maqsat töñireginde biriktirip, äleumettik kelisimdi saqtap qalu.

Irandağı işki dağdarıstı sırtqı faktorlardan bölip qarau mümkin emes. El bir mezgilde AQŞ pen Batıs sankciyalarınıñ qısımın sezinude, Izrail'men aradağı şielenis fonında qauipsizdik şığındarın arttıruğa mäjbür, al Resey men Qıtaymen ekonomikalıq baylanıstar arqılı sankciya saldarın jwmsartuğa tırısuda. AQŞ-tağı sayasi ritorikanıñ qatayuı men Iranğa qatıstı mälimdemeler Tegerannıñ «sırtqı qauip» argumentin küşeytip, bilikke işki oppoziciyanı tejeude qosımşa sıltau berip otır.

Qorıta aytqanda, Iran bügin ekonomikalıq küyzelis, äleumettik narazılıq jäne sayasi legitimdik dağdarısı toğısqan asa kürdeli kezeñdi bastan ötkerip jatır. Bwl twraqsızdıqtı tek işki mäsele retinde qarastıru qate: ol bükil aymaqqa äser etetin mañızdı faktorğa aynaldı. The Qazaq Times üşin eñ bastısı – Irandağı ahualdı emociyağa berilmey, salqınqandılıqpen bağalau. Qazirgi jağday bilik pen qoğam arasındağı dialogtıñ qanşalıqtı qajet ekenin anıq körsetip otır: senim älsiregen jerde, eñ berik köringen jüyeniñ özi şayqala bastaydı.