يران يادرولىق باعدارلاماسىن قايتا قولعا الۋى مۇمكىن. فوتو: Commodities Trading.

ءبىر كۇن بۇرىن يران اتوم ەنەرگيا ۇيىمىنىڭ توراعاسى ساليسي ەسكەرتۋ جاساپ، ەگەر قۇراما شتاتتار يادرولىق كەلىسىمدى بۇزسا، يران نەبارى 5 كۇن ىشىندە بايىتىلعان ۋراندى وندىرە الاتىنىن مالىمدەدى. بۇل تۋرالى «شينلاڭ» اقپاراتتىق سايتى حابارلادى.

ساليسي سوزىندە: «ەگەر يران بەكەم جاسايتىن بولسا، ۇزاعاندا 5 كۇن ۋاقىت ىشىندە، «Fernault» اتوم ەلەكتر ستانتسياسىندا بايىتىلعان ۋراننىڭ 20%-عا دەيىنگى كونتسەنتراتسياسىن قايتا شىعارا الاتىن قۋاتقا يە. بىراق، يران بۇنداي ارەكەتتىڭ تۋىنا ءۇمىت ەتپەيدى. يران تاراپىنىڭ باستى باسىمدىعى – يادرولىق ماسەلە بويىنشا كەلىسىمگە كەلۋ»، – دەدى.

ولاي بولسا يراننىڭ يادرولىق كەلىسىمىندە نەلەر ايتىلىپ ەدى؟

التى ەلمەن (اقش، رەسەي، قىتاي، ۇلىبريتانيا، گەرمانيا، فرانتسيا) يران يادرو ءوندىرىسىن قارۋ-جاراققا پايدالانباۋعا ۋادە بەرگەن. سونىمەن بىرگە، الداعى 15 جىلدا تەك 300 كيلوگرامعا دەيىن بايىتىلعان تازا ۋراندى 3,67% -دان ارتىق ساقتاماۋعا، بارلىق يادرولىق باعدارلامالاردى بەيبىت ماقساتتا قولدانۋعا كەلىسكەن.

بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى بەكىتكەن قارۋ-جاراق ەمبارگوسىنا قول قويعاننان كەيىن 5 جىل ىشىندە جارامدى، ال، 8 جىل ىشىندە يرانعا بالليستيكالىق زىمىران تەحنولوگياسىن ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالۋ جالعاسادى، سونىمەن بىرگە، اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىك (ماگاتە) يرانداعى يادرولىق نىسانداردى 25 جىل بويى ءوز باقىلاۋىنان شىعارمايتىن بولىپ كەلىسكەن.

يران يادرولىق داۋىنىڭ قايتا تۋىنداۋى نەدەن باستالدى؟

اقش پرەزيدەنتى ترامپ سايلاۋدان بۇرىن دا يرانمەن بولعان يادرولىق كەلىسىمدى كۇشەيتۋ تۋرالى بىرنەشە رەت ايتقان بولاتىن. ترامپ يراننىڭ ورتا قاشىقتاعى زىمىراندارى اقش-تىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەدى دەپ قارايدى. سوندىقتان دا شىلدەنىڭ سوڭىندا جاريالانعان سانكتسيا شەشىمى قاتارىندا يران دا باستى ورىندا تۇردى. بۇعان يران جاق «ترامپ يراننىڭ التى ەلمەن جاساسقان ورتاق قادام كەلىسىمىن بۇزدى» دەپ سىن تاقتى. قازىرگى تاڭدا يران ترامپتىڭ وسى ساياساتىن سىلتاۋ ەتىپ، يادرولىق باعدارلامالارىن قايتا قولعا الۋعا دا كۇش سالاتىنى بايقالادى.

اقش يراننىڭ ورتا-شىعىستاعى يادرولىق ىقپالىن شەكتەۋدى، ءوڭىردىڭ قاۋىپسىزدىگىندەگى ماڭىزدى ءبىر باعىت ەتىپ ۇستانعان. دەسە دە يراننىڭ ءبىرشاما دامىعان ورتا قاشىقتاعى زىمىراندارى اقش-تىڭ پارسى شىعاناعى جانە ورتا-تاياۋ شىعىستاعى بازالارىنا قاۋىپ توندىرۋىنەن الاڭدايدى.

“The Qazaq Times”