يراندا ءورشىپ تۇرعان ەكونوميكالىق نارازىلىقتار حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جاڭا شيەلەنىستىڭ ۇشقىنىنا اينالدى. اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ يراندىق دەمونسترانتتارعا قاتىستى مالىمدەمەسى تەگەران تاراپىنان قاتاڭ رەاكتسيا تۋعىزدى. يراننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ابباس اراگچي ترامپتىڭ «ەگەر بەيبىت نارازىلار ولتىرىلسە، اقش ولاردى قۇتقارۋعا كەلەدى» دەگەن ەسكەرتۋىن «جاۋاپسىز ءارى قاۋىپتى» دەپ باعالادى.

BBC News حابارلاۋىنشا، ترامپ بۇل مالىمدەمەسىن الەۋمەتتىك جەلىدەگى قىسقا جازباسىندا جاريالاعان. وندا ول: «ەگەر يران بەيبىت شەرۋشىلەردى اتىپ، زورلىقپەن ولتىرسە – بۇل ولاردىڭ ادەتى – امەريكا قۇراما شتاتتارى ولاردى قۇتقارۋعا كەلەدى. ءبىز تولىق دايىنبىز» دەپ جازعان. الايدا اقش پرەزيدەنتى ۆاشينگتون ناقتى قانداي ارەكەتكە بارۋى مۇمكىن ەكەنىن اشىپ ايتپادى. بۇعان دەيىن اقش يراننىڭ يادرولىق نىساندارىنا سوققى جاساپ، جاۋاپ رەتىندە قاتارداعى امەريكالىق بازاعا شابۋىلعا ۇشىراعانى بەلگىلى.

Image

ابباس اراگچي ءوز جاۋابىندا يران قارۋلى كۇشتەرىنىڭ كەز كەلگەن ىقتيمال شابۋىلعا دايىن ەكەنىن ايتىپ، «قاي جەردى نىساناعا الۋ كەرەگىن ءدال بىلەدى» دەپ مالىمدەدى. ول اقش-تىڭ يراننىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسۋىنا جول بەرىلمەيتىنىن قاتاڭ ەسكەرتتى. سونىمەن قاتار، اراگچي ترامپتىڭ ءوز ەلىندە ۇلتتىق گۆارديانى ىشكى ءتارتىپتى ساقتاۋ ءۇشىن قولدانعانىن ەسكە سالىپ، «قوعامدىق مۇلىككە جاسالعان زاڭسىز ارەكەتتەرگە ەشبىر مەملەكەت توزبەيدى» دەپ جازدى.

يران پوليتسياسىنىڭ رەسمي وكىلى دە بيلىك «دۇشپانداردىڭ تولقۋدى حاوسقا اينالدىرۋىنا جول بەرمەيتىنىن» ايتتى. سوڭعى ءبىر اپتادا ەلدىڭ بىرنەشە قالاسى مەن ەلدى مەكەندەرىندە قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى مەن نارازىلار اراسىندا قاقتىعىستار تىركەلگەن. BBC دەرەگىنشە، نارازىلىقتار كەزىندە كەمىندە سەگىز ادام قازا تاپقانى حابارلانعان، بىراق بۇل مالىمەتتەر تاۋەلسىز تۇردە تولىق راستالماعان.

تولقۋلاردىڭ باستالۋىنا تاعى دا ەكونوميكالىق سەبەپ تۇرتكى بولدى. تەگەرانداعى ساۋداگەرلەر يران ريالىنىڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى كۇرت قۇنسىزدانۋىنا نارازىلىق ءبىلدىرىپ، كوشەگە شىقتى. كەيىنىرەك شەرۋلەرگە ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى قوسىلىپ، قوزعالىس بىرنەشە قالاعا تارادى. كەي جەرلەردە نارازىلار ءدىني بيلىككە قارسى ۇراندار ايتقان.

Fars اگەنتتىگى مەن Hengaw قۇقىق قورعاۋ ۇيىمىنىڭ حابارلاۋىنشا، لورداگان قالاسىندا بولعان قاقتىعىستاردا ەكى ادام قازا تاپقان. ازنا قالاسىندا ءۇش ادامنىڭ، كۋحداشتتا تاعى ءبىر ادامنىڭ، فۋلادشاحر مەن مارۆداشتا ءبىر-ءبىر ادامنىڭ مەرت بولعانى حابارلاندى. قازا تاپقانداردىڭ بارلىعى نارازىلار ما، الدە قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىنىڭ وكىلدەرى مە – بۇل جاعى ناقتى كورسەتىلمەگەن.

يران پرەزيدەنتى ماسۋد پەزەشكيان نارازىلاردىڭ «زاڭدى تالاپتارىنا» قۇلاق اساتىنىن ايتقانىمەن، باس پروكۋرور مۇحامماد موۆاھەدي-ازاد كەز كەلگەن تۇراقسىزدىق ارەكەتىنە «شەشىمدى جاۋاپ» بولاتىنىن ەسكەرتتى. ال يراننىڭ بۇۇ-داعى ەلشىسى امير سايد يراۆاني بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن ترامپتىڭ مالىمدەمەسىن ايىپتاۋعا شاقىرىپ، اقش-تى ىقتيمال سالدار ءۇشىن تولىق جاۋاپتى دەپ اتادى.

ترامپتىڭ بۇل ءسوزى يرانداعى ىشكى نارازىلىقتى حالىقارالىق گەوساياسي داعدارىس دەڭگەيىنە كوتەرۋ قاۋپىن ارتتىرىپ وتىر. ءبىر جاعىنان، اقش پرەزيدەنتى يراندىق قوعامعا مورالدىق قولداۋ كورسەتكەندەي اسەر قالدىرسا، ەكىنشى جاعىنان، بۇل مالىمدەمە تەگەران بيلىگىنە «سىرتقى قاۋىپ» ارگۋمەنتىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. تاريح كورسەتكەندەي، ءدال وسىنداي جاعدايدا يران بيلىگى ىشكى قىسىمدى كۇشەيتىپ، نارازىلىقتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە اينالدىرادى.

يرانداعى ەكونوميكالىق نارازىلىق پەن اقش-تىڭ قاتاڭ ريتوريكاسى ءبىر-ءبىرىن ءوزارا كۇشەيتەتىن قاۋىپتى تسيكلگە اينالۋى مۇمكىن. بۇل جاعداي بەيبىت شەرۋشىلەردىڭ تاعدىرىن جەڭىلدەتپەي، كەرىسىنشە، ەل ىشىندەگى جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى شيەلەنىستى تەرەڭدەتە تۇسەرى انىق.