Iranda örşip twrğan ekonomikalıq narazılıqtar halıqaralıq deñgeydegi jaña şielenistiñ wşqınına aynaldı. AQŞ prezidenti Donal'd Tramptıñ irandıq demonstranttarğa qatıstı mälimdemesi Tegeran tarapınan qatañ reakciya tuğızdı. Irannıñ sırtqı ister ministri Abbas Aragçi Tramptıñ «eger beybit narazılar öltirilse, AQŞ olardı qwtqaruğa keledi» degen eskertuin «jauapsız äri qauipti» dep bağaladı.

BBC News habarlauınşa, Tramp bwl mälimdemesin äleumettik jelidegi qısqa jazbasında jariyalağan. Onda ol: «Eger Iran beybit şeruşilerdi atıp, zorlıqpen öltirse – bwl olardıñ ädeti – Amerika Qwrama Ştattarı olardı qwtqaruğa keledi. Biz tolıq dayınbız» dep jazğan. Alayda AQŞ prezidenti Vaşington naqtı qanday äreketke baruı mümkin ekenin aşıp aytpadı. Bwğan deyin AQŞ Irannıñ yadrolıq nısandarına soqqı jasap, jauap retinde Qatardağı amerikalıq bazağa şabuılğa wşırağanı belgili.

Image

Abbas Aragçi öz jauabında Iran qarulı küşteriniñ kez kelgen ıqtimal şabuılğa dayın ekenin aytıp, «qay jerdi nısanağa alu keregin däl biledi» dep mälimdedi. Ol AQŞ-tıñ Irannıñ işki isine aralasuına jol berilmeytinin qatañ eskertti. Sonımen qatar, Aragçi Tramptıñ öz elinde Wlttıq gvardiyanı işki tärtipti saqtau üşin qoldanğanın eske salıp, «qoğamdıq mülikke jasalğan zañsız äreketterge eşbir memleket tözbeydi» dep jazdı.

Iran policiyasınıñ resmi ökili de bilik «dwşpandardıñ tolqudı haosqa aynaldıruına jol bermeytinin» ayttı. Soñğı bir aptada eldiñ birneşe qalası men eldi mekenderinde qauipsizdik küşteri men narazılar arasında qaqtığıstar tirkelgen. BBC dereginşe, narazılıqtar kezinde keminde segiz adam qaza tapqanı habarlanğan, biraq bwl mälimetter täuelsiz türde tolıq rastalmağan.

Tolqulardıñ bastaluına tağı da ekonomikalıq sebep türtki boldı. Tegerandağı saudagerler iran rialınıñ AQŞ dollarına şaqqandağı kürt qwnsızdanuına narazılıq bildirip, köşege şıqtı. Keyinirek şerulerge universitet studentteri qosılıp, qozğalıs birneşe qalağa taradı. Key jerlerde narazılar dini bilikke qarsı wrandar aytqan.

Fars agenttigi men Hengaw qwqıq qorğau wyımınıñ habarlauınşa, Lordagan qalasında bolğan qaqtığıstarda eki adam qaza tapqan. Azna qalasında üş adamnıñ, Kuhdaştta tağı bir adamnıñ, Fuladşahr men Marvdaşta bir-bir adamnıñ mert bolğanı habarlandı. Qaza tapqandardıñ barlığı narazılar ma, älde qauipsizdik küşteriniñ ökilderi me – bwl jağı naqtı körsetilmegen.

Iran prezidenti Masud Pezeşkian narazılardıñ «zañdı talaptarına» qwlaq asatının aytqanımen, Bas prokuror Mwhammad Movahedi-Azad kez kelgen twraqsızdıq äreketine «şeşimdi jauap» bolatının eskertti. Al Irannıñ BWW-dağı elşisi Amir Said Iravani BWW Qauipsizdik keñesin Tramptıñ mälimdemesin ayıptauğa şaqırıp, AQŞ-tı ıqtimal saldar üşin tolıq jauaptı dep atadı.

Tramptıñ bwl sözi Irandağı işki narazılıqtı halıqaralıq geosayasi dağdarıs deñgeyine köteru qaupin arttırıp otır. Bir jağınan, AQŞ prezidenti irandıq qoğamğa moral'dıq qoldau körsetkendey äser qaldırsa, ekinşi jağınan, bwl mälimdeme Tegeran biligine «sırtqı qauip» argumentin küşeytuge mümkindik berip otır. Tarih körsetkendey, däl osınday jağdayda Iran biligi işki qısımdı küşeytip, narazılıqtı wlttıq qauipsizdik mäselesine aynaldıradı.

Irandağı ekonomikalıq narazılıq pen AQŞ-tıñ qatañ ritorikası bir-birin özara küşeytetin qauipti ciklge aynaluı mümkin. Bwl jağday beybit şeruşilerdiñ tağdırın jeñildetpey, kerisinşe, el işindegi jäne halıqaralıq deñgeydegi şielenisti tereñdete tüseri anıq.