2026 жылдың шілде айы Таяу Шығыс аймағы ғана емес, бүкіл жаһандық геосаясат үшін соңғы жиырма жылдағы ең ірі бетбұрыс кезеңі ретінде тарихқа енбек. Екі жылдан астам уақытқа созылған, мыңдаған адамның өмірін жалмаған сұрапыл соғыстан кейін Газа секторында ұзақ уақыт үстемдік еткен «Хамас дәуірі» ресми түрде аяқталды. Қозғалыс басшылығы Газа секторын басқарып келген өз әкімшілігін толығымен тарататынын және билікті тәуелсіз құрылымға өткізуді бастағанын жариялады.

«The Qazaq Times» ақпараттық порталы Газадағы билік ауысуының астыртын себептерін, аймақтағы қазіргі гуманитарлық ахуалды және Таяу Шығысты күтіп тұрған жаңа саяси сценарийлерді талдап көреді.

Төтенше шегініс: Хамастың кетуіне не себеп болды?

Халықаралық БАҚ-тың мәліметінше, Газадағы Хамастың Атқарушы төтенше комитетінің басшысы Мұхаммед әл-Фарра бастаған саяси топ ресми түрде отставкаға кетті. Қозғалыс өкілдері бұл қадамды «Израильдің әскери агрессияны жалғастыруға сылтауратқан кез келген уәжін жою және аймақты қалпына келтіруге халықаралық деңгейде жол ашу» үшін жасалған нақты шешім деп сипаттады.

Алайда сарапшылар бұл шешімнің артында тек дипломатиялық есеп қана емес, екі жылдық соғыстан кейінгі ішкі әскери және әлеуметтік ресурстардың сарқылуы жатқанын айтады. Израильдің тоқтаусыз әуе соққылары мен толық қоршауы жағдайында аймақты ары қарай басқару дерлік мүмкін болмай қалды.

Гуманитарлық апат: Тірі қалу шегіндегі 2 миллион халық

Саяси амбициялардың артқа шегінуіне Газадағы шектен шыққан гуманитарлық дағдарыс тікелей әсер етті. Бүгінде Газа халқының басым көпшілігі (2 миллионнан астам адам) өз үйлерін тастап, босқынға айналған. Әсіресе Рафах қаласы мен Газаның оңтүстік бөлігі антисанитария мен аштық жайлаған, әлемдегі ең тығыз қоныстанған аумақтар болып отыр.

Азық-түлік және су тапшылығы: Таза су мен тамақтың жетіспеушілігінен балалар мен қарттар арасында тоя тамақтанбау мен сусызданудан болатын өлім-жітім көрсеткіші күрт өскен.

Медициналық коллапс: Ауруханалардың басым бөлігі қираған, ал аман қалғандарында жанармай мен ең қажетті дәрі-дәрмек таусылған.

Логистикалық кедергілер: Халықаралық гуманитарлық көмек керуендері Израиль тарапының қатаң тексерісі мен аймақ ішіндегі тоқтаусыз ұрыстардың салдарынан Газаға уақытылы жете алмай отыр.

Дәл осындай жағдайда Хамас басқару жүйесінен бас тарту арқылы халықаралық ұйымдардың Газаға еш кедергісіз кіруіне мүмкіндік туғызуды көздеді.

«Технократтар үкіметі»: Газаның тізгіні кімге өтті?

Хамас әкімшілігі кеткеннен кейін бос қалған билік вакуумын толтыру үшін БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің резолюциясы аясында Газаны басқару жөніндегі ұлттық комитет (немесе Технократтар үкіметі) құрылды.

Бұл құрылымның басты ерекшелігі — ол ешқандай саяси немесе діни партияға бағынбайтын, тек кәсіби мамандардан тұрады. Комитетті басқару Палестина автономиясының бұрынғы шенеунігі, танымал инженер Әли Шаатқа жүктелді.

Жоспар бойынша, Әли Шаат бастаған Технократтар үкіметі мынадай міндеттерді атқарады:

  1. Халықаралық донорлармен және БҰҰ құрылымдарымен (UNRWA) тікелей байланыс орнату.

  2. Гуманитарлық көмекті аймақ ішінде әділ және қауіпсіз бөлуді үйлестіру.

  3. Қираған инфрақұрылымды, ауруханалар мен мектептерді қайта қалпына келтіру жобаларын қолға алу.

Басқару жүйесінде іркіліс болмас үшін ауруханалар мен коммуналдық қызметтердегі техникалық қызметкерлер (дәрігерлер, инженерлер) өз орындарында қалып, осы жаңа Комитетке бағынып жұмыс істей бермек.

Басты кедергі: Қарусыздану мәселесі және Израильдің күдігі

Қағаз жүзінде бәрі реттелгенімен, бұл тарихи процестің соңына дейін жүзеге асуы үлкен күмән мен қауіп тудырып отыр. Негізгі текетірес — әкімшілік басқаруда емес, қару-жараққа иелік ету мәселесінде болып тұр.

АҚШ, БҰҰ және Израиль бекіткен халықаралық жоспар бойынша, жаңадан құрылған Технократтар комитеті Газадағы барлық әскери арсеналды өз бақылауына алуы, яғни Хамас толықтай қарусыздануы тиіс. Алайда Хамас әкімшілік билікті бергенімен, өзінің әскери қанаты — «Ізәддин әл-Қассам бригадаларын» (Izz ad-Din al-Qassam Brigades) таратуға немесе қарусыздандыруға асығар емес. Олар қаруды тастаудан бұрын, Израиль әскерінің Газа секторынан толық шығуын және тұрақты атысты тоқтату келісімінің бекітілуін шарт етіп қойды.

Өз кезегінде, Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху бастаған үкімет Хамастың бұл мәлімдемесіне аса сақтықпен қарайды. Тель-Авив мұны «Хамастың жергілікті жерде өз ықпалы мен әскери әлеуетін жасырын сақтап қалу үшін жасаған кезекті саяси трюкі» деп бағалады. Израиль тарапы Хамастың әскери инфрақұрылымы мен жер асты туннельдері толық жойылмайынша, операцияның тоқтамайтынын айтып, Газаға шабуылын (Attack on Gaza) әлі де жалғастыруда.

Болашақ бұлыңғыр

Хамастың ресми әкімшілік биліктен бас тартуы — Газа үшін де, жалпы Таяу Шығыс үшін де үлкен тарихи қадам. Бұл шешім аймақты қалпына келтіруге халықаралық миллиардтаған доллар инвестиция тартуға жол ашуы мүмкін. Дүниежүзілік банктің есептеуінше, Газаны қайта тұрғызу үшін ондаған миллиард доллар мен ондаған жылдар қажет.

Алайда алдағы күндері Каирде (Мысыр) өтетін палестиналық фракциялардың жиыны мен Израильдің нақты реакциясы бұл процестің тағдырын толық айқындайды. Егер қарулы текетірес тоқтамаса, кез келген жаңа «технократтар үкіметінің» қауқарсыз болып қалары анық. Сұрапыл соғыстың зардабын шеккен миллиондаған бейбіт тұрғын үшін қазір саяси амбициялар емес, тыныш аспан мен ертеңгі күнге деген үміт маңызды.

«The Qazaq Times» ақпараттық порталы оқиғалар желісін жіті бақылап, оқырманға нақты ақпарат таратуды жалғастырады.

The Qazaq Times