Besinşi ret ötip jatqan Wlttıq qwrıltay da ädettegidey «mañızdı kezeñ», «tarihi sät», «jaña serpin» degen jıltıraq sipattamalarmen qorıtındılandı. Alayda mazmwnına üñilsek, bwl jiın tağı da bastı mäseleni aynalıp ötkenin köremiz: bilik pen qoğam arasındağı naqtı jauapkerşilik qay deñgeyde twr, al adam qwqığı bwl jüyede qay orında?

Ötip jatqan qwrıltaydıñ tolıq jariyalanımınıñ tikeley translyaciyalanbauınıñ özi köp närseni añğartadı. Qoğamğa aşıq boluı tiis alañ jabıq formatta ötti. Al bizge üzip-jwlınıp jetken aqparattıñ negizinde ğana oy qorıtuğa mäjbürmiz. Bwl aşıqtıqqa wmtılğan sayasi jüyeniñ emes, baqılaudı qoldan şığarmauğa tırısqan biliktiñ belgisi.

Qwrıltayda aytılğan wsınıstar men bastamalardıñ bäri bir ortalıqtan süzgiden ötip otırğanı jasırın emes. Qazaqstanda sayasi jüyeniñ barlıq tarmağı tüptep kelgende bir figurağa Prezidentke barıp tireledi. Sondıqtan bwl qwrıltaydı da, odan tuındaytın kez kelgen «reformanı» da «wlttıq kelisimniñ körinisi» emes, prezidenttik baqılaudağı sayasi process retinde qabıldauğa tura keledi.

Soñğı wsınıstardıñ biri aldağı bir palatalı parlamenttiñ atauın «qwrıltay» dep özgertu ideyası. Bwl bastama qoğamda qızu talqılanıp jatır. Bir tarap kümänmen qaraydı, endi bir tarap biliktiñ bwrınnan qalıptasqan jarnamaşı tobı onı asıra madaqtauğa kiristi. Biraq negizgi swraq sol küyi jauapsız qaldı: ataudı qazaqşalau arqılı biz şın mäninde wlttıq mazmwnğa qol jetkize alamız ba?

Tarihtağı qwrıltay bilikti zañdastıratın emes, bilikti şekteytin sayasi mehanizm bolğan. Ol hannıñ da, swltannıñ da şeşimin tarazılaytın keñistik edi. Al bügin wsınılıp otırğan «qwrıltay» bilikti tejey me, älde biliktiñ dayın şeşimderin räsimdep beretin simvoldıq organğa aynala ma? Qazirgi belgiler ekinşi nwsqanıñ basım ekenin körsetip otır.

Ataudı qazaqşalau arqılı mazmwndı wlttıq etu mümkin emes. Wlttıq ideologiya wran men terminnen emes, azamattıñ qwqığı men erkindiginen bastaladı. Al däl osı adam qwqığı mäselesi Wlttıq qwrıltaydıñ besinşi otırısında da aşıq äri jüyeli türde köterilmegeni aytılıp otır. Bwl kezdeysoq olqılıq emes, sanalı türde tañdalğan ünsizdik.

Eski de, jaña Qazaqstan tarihındağı Konstituciyanıñ qayta-qayta özgerui de qoğamda zañdı alañdauşılıq tudıradı. Konstituciya bilikti şekteytin negizgi qwjat emes, bilikke ıñğaylı tetikter jiıntığına aynalıp bara jatqanday äser qaldıradı. Bir kezderi Nazarbaev tiimsiz dep alıp tastalğan vice-prezident institutınıñ qayta oraluı oñ özgeriske bastama degen nıq senimdi bildire almasa kerek-ti. Memlekettik keñesşi älde memlekettik hatşı qızmetteriniñ joyılıp, olardıñ ornına jaña ataulardıñ wsınıluı da jüyeniñ jañaruınan göri bilikti qayta konfiguraciyalau procesin eske saladı.

Bwrın Assambleya boldı, keyin Wlttıq keñes, endi qwrıltay Halıq keñesine aynaluı mümkin degen äñgime aytıla bastadı. Biraq ataulardıñ auısuı mazmwnnıñ özgergenin bildirmeydi. Eger bwl qwrılımdar halıqtıñ emes, biliktiñ keñesine aynalsa, onda biz kezekti dekorativti instituttıñ ğana kuäsi bolamız. Qazaqstan sayasi täjiribesinde mwnday mısaldar jetkilikti.

Osı twsta biz şınımen sayasi özgeriske bet alıp otırmız ba, älde kezekti kosmetikalıq ärleudiñ kuäsi bolıp otırmız ba, degen swraq tuındaydı. Eger aldağı parlament te iä, qwrıltay da täuelsiz şeşim qabılday almasa, sot biligi sayasi ıqpaldan arılmasa, oppoziciya üşin teñ mümkindik jasalmasa, al adam qwqığı memlekettik sayasattıñ özegine aynalmasa — onda kez kelgen reforma atauı özgergen, al mazmwnı sol küyi qalğan process bolıp qala beredi.

Mwnday jağdayda jauapkerşilikti tağı da sol «jüyege» jaba salu qisınsız. Sebebi Qazaqstanda jüyeni de, reformalardı da, olardıñ jüzege asuın da Prezident tolıq qadağalap otır. Anığında Wlttıq qwrıltay tömennen köterilgen qoğamdıq swranıstıñ nätijesi emes, joğarıdan wyımdastırılğan Aqordanıñ özine ğana tän sayasi alañı. Demek, onıñ nätijesi de, şekteui de sol sayasi erikke tikeley täueldi.

Eger Wlttıq qwrıltay tağı da sol bilikti madaqtaytın minber küyinde qala berse, ol qoğamnıñ senimin arttırmaydı. Al eger ol şınımen wlttıq äri memlekettik sipat alsın desek, biliktiñ özi aşıq sınğa dayın boluı tiis. Özine sın aytqandardı, basqaşa oylağandardı qudalamauı kerek. Qwrıltay halıqtıñ ünin tıñdaytın alañğa emes, halıqtan qoldau jinaytın qwrlımğa aynalsa, onıñ tarihi atauı da, simvoldıq mäni de sol bayağı eski jırımen qala bermek.

Besinşi Wlttıq qwrıltay tağı bir mümkindikti paydalana almadı deuge bolar. Qazaqstan büginde özgeris kezeñinde emes, özgeristi qatañ baqılauda wstau kezeñinde twrğanday. Al bwl eki jağday mazmwnı jağınan mülde basqa wğım.

Şınayı özgeris Prezident baqılauındağı qwrılımdardan bastalmaydı. Ol sol baqılaudıñ älsireuinen, biliktiñ qoğam aldında esep beruge mäjbür boluınan bastaladı. Al bizge jetken qwrıltayda köterilgen taqırıptarğa qarap-aq, mwnday kün tärtibiniñ äzirge joq ekenin añğaruğa boladı.

Eger bilik şınımen Wlttıq qwrıltaydı tarihi institut retinde tiriltkisi kelse, eñ aldımen özinen bastauğa tiis: baqılaudı älsiretu, pikir aluandığına jol beru, özine qolaysız swraqtarğa dayın bolu. Äytpese «qwrıltay» atauı halıqtıñ jadında keñes emes, keñestik täsilmen basqarudıñ jaña nwsqası retinde qalıp qoyadı. Onday jağdayda bwl alañ wlttıñ bolaşağın ayqındaytın tarihi institutqa emes, biliktiñ kezekti özderin zañdastıru räsimine aynaladı. Al tarih mwnday qwrılımdardı ötirik özgeris jasağanı üşin emes, şınayı özgeristi keyinge qaldırğanı üşin este saqtaydı.