Älemdik sayasatta keyde bir oqiğa bärin öz atımen atauğa mäjbürleydi. Venesuelanı 2013 jıldan beri basqarıp kelgen Nikolas Maduronıñ AQŞ äskeri operaciyası nätijesinde wstalıp, N'yu-Yorkke jetkizilui – däl sonday sät. Bwl oqiğanı bireuler halıqaralıq qwqıqqa soqqı dep bağalasa, meniñşe, bwl – diktaturamen kürestegi jaña, äldeqayda nısanalı täsildiñ körinisi. AQŞ prezidenti Donal'd Tramp operaciyanı «sätti äri mwqiyat josparlanğan» dep sipattap, Venesuelada bilik qauipsiz äri aqılğa qonımdı türde auıspayınşa, Vaşington eldegi jağdayğa uaqıtşa jauaptı bolatının ayttı. Osı mälimdeme köpşilikti alañdattı. Biraq bastı mäsele – sözde emes, ärekettiñ mazmwnında.

Resey Ukrainağa basıp kirgende Kreml' de bwl soğıstı «arnayı äskeri operaciya» dep atadı. Sol kezde qauipsizdik, zañsız bilik, sırtqı qater degen uäjder alğa tartıldı. Biraq onıñ saldarı bükil älemniñ köz aldında: qirağan qalalar, mıñdağan beybit twrğınnıñ ölimi, milliondağan bosqın. Bwl – bilikti emes, twtas halıqtı jazalau. Al Venesueladağı AQŞ operaciyasınıñ tabiğatı mülde basqa. Mwnda qalalar bombalanğan joq, infraqwrılım joyılğan joq, halıq jappay qırğınğa wşırağan joq. Äskeri küş naqtı bir nısanağa – bilik basındağı twlğalarğa bağıttaldı. Bwl ayırmaşılıqtı körmeu – ädeyi soqır bolu.

Iä, AQŞ ta küş qoldandı. Biraq mäsele küş qoldanudıñ özinde emes, onıñ auqımı men maqsatınada. AQŞ Venesuelada Mariupol' nemese Har'kov scenariyin qaytalağan joq. Kerisinşe, «eldi emes, rejimdi jazalau» principin tañdadı. Bwl – diktaturamen küreste äldeqayda adam şığının azaytatın, äldeqayda däl täsil. Eger älem rasımen diktatorlardan qwtılğısı kelse, onda halıqtı qwrban etpeytin osınday joldardı talqılauı kerek.

Ärine, halıqaralıq qwqıq twrğısınan swraqtar bar. Birikken Wlttar Wyımı bas hatşısı Antonio Guterreş bwl äreketti «qauipti precedent» dep atadı. Biraq biz bir şındıqtı moyındauımız kerek: qazirgi halıqaralıq qwqıq diktatorlardı toqtatuda köbine därmensiz. Ondağan jıl boyı öz halqın aştıqqa, quğın-sürginge, zorlıqqa wşıratqan rejimder BWW minberinde «egemendik» degen qalqanmen qorğana beredi. Al älem tek «alañdauşılıq bildirumen» şekteledi. Venesuela jağdayında AQŞ osı twyıq şeñberdi bwzdı.

Bwl jerde Resey men AQŞ-tı bir deñgeyde qoyu – ädiletsiz salıstıru. Resey Ukrainada halıqaralıq qwqıqtı bwza otırıp, soğıstı halıqqa qarsı jürgizdi. AQŞ Venesuelada däl sonday qwqıqtıq daudı tudırsa da, soğıstı halıqqa qarsı emes, bilikke qarsı bağıttadı. Ayırmaşılıq – principti. Biri – jappay qırıp-joyu logikası, ekinşisi – jeke jauapkerşilikke negizdelgen jazalau. Eger tañdau osı ekeuiniñ arasında bolsa, men ekinşisin äldeqayda dwrıs dep sanaymın.

Älemdegi qos standart turalı köp aytıladı. Iä, ol bar. Biraq bärin «qos standart» dep bir qapqa salu da qauipti. Ukrainada twtas bir halıq soğıstıñ qwrbanına aynaldı. Venesuelada onday jağday bolğan joq. Bwl – emociya emes, fakt. Sondıqtan AQŞ-tıñ bwl operaciyasın Reseydiñ «arnayı operaciyasımen» teñestiru şındıqtı bwrmalau ğana emes, halıqqa qarsı soğıstıñ jauapkerşiligin kömeskileu.

Qorıtındısında aytarım: mäsele küş qoldanuda emes, küştiñ kimge jäne qalay bağıttalğanında. Eger diktaturanı toqtatudıñ jalğız jolı küş bolsa, onda ol küş halıqtı emes, bilikti nısanağa aluı tiis. AQŞ-tıñ Venesueladağı operaciyası osı twrğıdan alğanda daulı, biraq äldeqayda adamgerşilikke jaqın model' wsındı. Al Reseydiñ Ukrainadağı «arnayı operaciyası» küşke süyengen eski, qatıgez täsildiñ simvolına aynaldı. Älem osı ayırmaşılıqtı köre almasa, bolaşaqta ädilet turalı aytu tipti qiın bolmaq.