2026 jılğa ayaq basqan şaqta Iran tağı da jappay narazılıqtarmen betpe-bet keldi. Bir qarağanda bwl tolqu ekonomikalıq qiındıqtardıñ saldarı siyaqtı körinui mümkin. Alayda irandıqtardıñ köşege şığuı – tek bağa qımbattauı men valyutanıñ qwnsızdanuına reakciya emes, qoğam men memleket arasındağı ondağan jıl boyı qordalanğan qayşılıqtıñ aşıq köriniske şığuı. Qazirgi tolqulardı tüsinu üşin kündelikti jañalıqtarda jii aytılatın sebepterden göri, tereñ äleumettik, psihologiyalıq jäne qwrılımdıq faktorlarğa üñilu qajet.

Soñğı jıldarı Iran ekonomikası damu men örkendeu qwralı boludan qalıp, qarapayım halıq üşin «tiri qalu ekonomikasına» aynaldı. Köptegen otbasılar bolaşaqtı josparlaudı qoyğan, negizgi maqsat – bügingi kündi aman ötkizu. Mwnday jağdayda qoğam wzaq merzimdi ümitten ayırıladı, memleketke degen senim älsireydi, al kez kelgen wsaq soqqı – bağanıñ kezekti ösui nemese valyutanıñ tağı bir qwldırauı – jappay aşu men narazılıqqa wlasadı. Narazılıqtıñ qauiptiligi de osında: ol belgili bir reforma nemese naqtı şeşim swramaydı, ol ömir süru mümkindigin talap etedi.

Qazirgi tolqulardıñ bastı qozğauşı küşi – jastar. Biraq bwl jay ğana «jastar narazılığı» emes, bwl – wrpaqtar arasındağı tereñ dünietanımdıq üzilis. Ağa buın revolyuciyanı, soğıstı, sankciyalardı bastan ötkerip, tapşılıq pen şekteuge beyimdelgen. Al jas buın jahandıq älemdi internet arqılı körip östi, basqa qoğamdardıñ qalay ömir süretinin biledi, biraq sol älemge tolıq kire almay otır. Migraciya, mädeni ıqpal, aqparattıñ aşıqtığı jastardıñ talaptarın tübegeyli özgertti. Olar üşin mäsele tek jalaqıda nemese inflyaciyada emes – olar erkindik, tañdau jäne bolaşaqqa naqtı jol swraydı. Al bwl swranıs qazirgi sayasi qwrılımmen üylespey otır.

Iran memleketi wzaq jıldar boyı özin qauipsizdikti qamtamasız etuşi, dindi qorğauşı äri äleumettik ädilettiñ kepili retinde körsetip keldi. Alayda ekonomikalıq dağdarıs bwl «qamqor memleket» beynesin qattı şayqalttı. Qoğamda «eger memleket bizdi qorğay almasa, bizdiñ ömirimizdi jaqsarta almasa, ne üşin biz oğan bağınuımız kerek?» degen swraq barğan sayın jii qoyıla bastadı. Bwl – jay ğana narazılıq emes, bwl – qoğam men bilik arasındağı ünsiz äleumettik kelisimniñ bwzıluı.

Bilik bwrınğıday narazılıqtı «sırtqı jaulardıñ» äreketimen tüsindiruge tırısadı. Biraq bwl ritorika qazir äserin joğaltıp baradı. Sankciyadan şarşağan halıq kündelikti ömirdi qiratqan bastı faktordı sırttan emes, işki basqaru şeşimderinen köredi. «Sırtqı qauip» degen uäj kedeyşilik pen jwmıssızdıqtı aqtay almaydı. Qoğam jauapkerşilikti naqtı instituttardan, naqtı bilik ökilderinen swray bastadı.

Ereuilge şıqqandar – qoğamnıñ tek bir böligi. Biraq eñ mañızdı belgi – ünsiz köpşiliktiñ payda boluı. Bwl top alañğa şıqpaydı, bilikti aşıq qoldamaydı, biraq narazılarğa iştey tüsinistikpen qaraydı. Sarapşılar üşin däl osı qwbılıs eñ qauipti sanaladı. Sebebi kez kelgen bilik üşin şeşuşi tirek – belsendi qoldau emes, kündelikti ömirde ünsiz moyınswnu. Al bwl passivti qoldau älsirey bastağan sätte jüye iştey bosap qaladı.

Iranda narazılıqtı basu täjiribesi bwrınnan bar. Biraq qazirgi tolqularda quğın men qorqınış bwrınğıday tejeuşi faktor boludan qaldı. Ömir süru deñgeyiniñ tım tömendeui, joğaltatın närseniñ azayuı jäne bwrınğı narazılıqtardıñ küşpen basılğanımen, tübegeyli nätije bermeui qoğamdı «qorıqqannan şarşağan» küyge jetkizdi. Bwl – eñ qauipti psihologiyalıq şek.

Sondıqtan Irandağı bügingi jappay narazılıqtı jay ekonomikalıq küyzelis dep tüsindiru jetkiliksiz. Bwl – ömir saltınıñ dağdarısı, bir rettik aşu emes, wzaq jıldar boyı jinalğan äleumettik şarşau, bağağa qarsı ereuil ğana emes, qoğam men memleket arasındağı kelisimniñ qayta qaraluı.

Bwl tolqulardıñ bastı sabağı ayqın: kez kelgen memleket üşin twraqtılıq küşpen emes, senimmen saqtaladı. Al senim joğalğan jerde, tipti eñ berik köringen jüyeniñ özi şayqala bastaydı.