2025 жылдың соңы мен 2026 жылдың басында Украина мен Ресей арасындағы соғыс үшінші жылынан асып, ұзаққа созылған, қажытатын қақтығыс сипатына толық өтті. Әскери қимылдардың қарқыны кей аймақтарда бәсеңдегенімен, соғыстың саяси және геосаяси салмағы бұрынғыдан да ауырлай түсті. Бейбітшілікке келу мәселесі халықаралық деңгейде жиі айтылғанымен, іс жүзінде оған апарар жол барған сайын күрделене түсуде. Бұл жағдай тек майдандағы ахуалмен емес, екі тараптың бір-бірімен ымыраға келе алмайтын түбегейлі қайшылықтарымен және Ресейдің басқыншылық логикасынан бас тартуының қиындығымен тікелей байланысты.

Соғысты тоқтатудың негізгі алғышарты – саяси келісім. Алайда дәл осы тұста ең үлкен түйін жатыр. Украина үшін бейбітшілік деген ұғым елдің аумақтық тұтастығын қалпына келтірумен, халықаралық мойындалған шекарасына толық оралуымен тікелей байланысты. Киев үшін Қырым, Донецк, Луганск, Запорожье немесе Херсон мәселесінде кез келген ымыра – мемлекеттіліктің өзіне соққы болып қабылданады. Украина қоғамы бұл соғысты өмір сүру үшін күрес, тәуелсіздік пен болашақ үшін шайқас ретінде қабылдап отыр. Сондықтан уақытша бітім немесе «қақтығысты қатыру» украин қоғамы мен саяси элитасы үшін қабылданбайтын нұсқаға айналды.

Ресей үшін жағдай мүлде өзгеше. Мәскеу бұл соғысты тек Украинамен емес, тұтас Батыспен геосаяси текетірес ретінде көреді. Кремль логикасында Украина – егемен таңдау жасаған дербес мемлекеттен гөрі, Ресей ықпал аймағынан «шығып кеткен» кеңістік. Осы себепті соғысты тоқтату Ресей үшін тек әскери мәселе емес, бедел, режимнің ішкі легитимдігі және империялық ойлау жүйесімен тікелей байланысты. Соғыстағы мақсаттардан бас тарту – Кремль үшін өз қателігін мойындаумен, ондаған мың шығынды, экономикалық санкцияларды және халықаралық оқшаулануды ақтай алмаумен тең.

Екі тараптың бір-бірімен келісімге келе алмауының басты себебі де осында. Украина қауіпсіздік кепілдігін нақты, жазбаша және халықаралық деңгейде қалайды. Ол Ресейге сенбейді, себебі 2014 жылғы Минск келісімдерінің тағдыры әлі ұмытылған жоқ. Ресей болса Украинаға шынайы қауіпсіздік кепілдігін беруге дайын емес, өйткені бұл Украинады түбегейлі Батысқа бекітіп, НАТО мен Еуроодаққа жақындататынын жақсы түсінеді. Осылайша бір тарап үшін бейбітшілік – егемендікті толық қорғау болса, екінші тарап үшін ол – ықпалдан айырылу қаупі.

Ресейдің басқыншылық ойынан бас тартуының қиындығы тек сыртқы саясатпен шектелмейді. Бұл – ішкі саяси мәселе. Соғыс жылдары Кремль қоғамды мобилизацияланған күйде ұстап, «сыртқы жау» бейнесі арқылы биліктің тұрақтылығын қамтамасыз етіп келеді. Соғысты тоқтату бұл конструкцияны шайқалтуы мүмкін. Экономикалық қиындықтар, санкциялардың ұзақ мерзімді салдары және адам шығыны туралы сұрақтар бірден алдыңғы қатарға шығады. Сондықтан Мәскеу үшін соғысты жалғастыру кейде оны тоқтатудан саяси тұрғыда «арзан» көрінеді.

Халықаралық факторлар да бейбітшілікке кедергі келтіріп отыр. АҚШ пен Еуропалық одақ Украинаға әскери, қаржылық және саяси қолдау көрсетуді жалғастырып келеді. Бұл қолдау Украинаға қарсыласуға мүмкіндік берсе, екінші жағынан Ресейге соғысты «Батыспен текетірес» ретінде ұзақ жүргізуге негіз береді. Ал Қытай мен бірқатар өзге елдер формалды бейтараптық сақтағанымен, Мәскеуді толық оқшаулаудан бас тартып отыр. Бұл да Ресейге маневр жасауға мүмкіндік береді.

Соғысты тоқтатудың ықтимал жолдары теориялық тұрғыда бар болғанымен, олардың әрқайсысы ауыр саяси құнмен келеді. Бірінші нұсқа – уақытша бітім. Бұл адам шығынын азайтуы мүмкін, бірақ қақтығысты түбегейлі шешпейді және болашақта жаңа соғыс қаупін сақтайды. Екінші нұсқа – келіссөз арқылы аумақтық компромисс. Бірақ бұл Украина үшін саяси өзін-өзі жоққа шығару болса, Ресей үшін де жеңістен бас тарту болып саналады. Үшінші нұсқа – соғыстың ұзаққа созылып, тараптардың бірінің ресурстық тұрғыда әлсіреуі. Алайда бұл сценарий ең көп адам шығыны мен ең ауыр гуманитарлық салдарға алып келеді.

Қазіргі жағдайда Украина–Ресей соғысы әскери майданнан гөрі саяси және психологиялық тұйыққа тірелген қақтығысқа айналды. Бейбітшілікке апарар жол бар, бірақ оған жету үшін тараптардың біреуі ғана емес, екеуі де өз ұстанымдарын түбегейлі қайта қарауға мәжбүр болуы тиіс. Ал бүгінгі геосаяси жағдайда мұндай қадамға баруға ниеттілік байқалмай отыр.

Бұл соғыстың басты сабағы – бейбітшілік тек қарудың үнсіз қалуымен емес, соғысты тудырған саяси және идеологиялық себептерді мойындап, олардан бас тартумен келеді. Ал бұл ең қиын, ең ауыр және ең ұзақ жол.