Фото: rbc.ua

Таяу Шығыстағы жағдай соңғы күндері бұрын-соңды болмаған деңгейде шиеленісіп отыр. Израильдің Иран территориясына жасаған соққылары мен оған жауап ретінде күшейген әскери әрекеттер аймақта үлкен соғыс қаупін туғызды. Соңғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та орналасқан Human Rights Activists News Agency ұйымы 28 ақпаннан бері Иранда кемінде 1 097 бейбіт тұрғын қаза тапқанын хабарлады. Олардың ішінде 10 жасқа дейінгі 181 бала бар. Сонымен бірге 5 мыңнан астам адам жараланған. Ұйымның мәліметінше, соңғы бір тәуліктің өзінде Иран аумағында жүзден астам шабуыл тіркелген. Соққылар әскери нысандарға ғана емес, медициналық орталықтар мен тұрғын аудандарға да тигені айтылып отыр.

Бұл жағдай тек Иранның ішкі мәселесі болып қалған жоқ. Соғыс қаупі бүкіл Таяу Шығыс аймағына таралып, халықаралық деңгейде үлкен алаңдаушылық туғызды. Израиль Ирандағы нысандарға жаңа соққылар жасағанын хабарлап, жауап шабуылдары болуы мүмкін екенін ескертті. Сонымен қатар Ливанда да әуе соққылары жасалып, Израиль оларды «Хезболла» ұйымының нысандарына бағытталған операциялар деп түсіндіріп отыр. Осылайша аймақтағы әскери қақтығыс бір мемлекетпен ғана шектелмей, бірнеше елді қамтуы мүмкін деген қауіп күшейе түсті.

Қақтығыстың салдары тек әскери қауіпсіздікпен шектелмей, экономикалық тұрақтылыққа да әсер ете бастады. Азиядағы қор нарықтары құлдырап, әсіресе Оңтүстік Корея биржасында акциялар күрт төмендеп, сауда уақытша тоқтатылды. Бұл – геосаяси тұрақсыздықтың әлемдік экономикаға қаншалықты тез әсер ететінін көрсететін белгі. Оңтүстік Корея Таяу Шығыстан мұнай импорттайтын ірі елдердің бірі болғандықтан, аймақтағы кез келген соғыс оның экономикасына бірден әсер етеді. Мұндай жағдай жаһандық нарықтағы мұнай бағасына да ықпал етуі мүмкін.

Сонымен бірге көптеген мемлекеттер өз азаматтарын Таяу Шығыс аймағынан эвакуациялауға дайындалып жатыр. Ұлыбритания Оманнан арнайы чартерлік рейс ұйымдастырып, аймақта қалған азаматтарын елге қайтару шараларын бастады. Франция, Германия, Испания және Италия да өз азаматтарын қауіпсіз жерге көшіру жоспарын іске асырып жатыр. АҚШ азаматтарына бірнеше Таяу Шығыс елінен шұғыл түрде кету туралы ескерту жасалды. Бұл әрекеттер халықаралық қауымдастықтың аймақтағы жағдайдың одан әрі ушығуынан қауіптеніп отырғанын көрсетеді.

Аймақтағы әскери шиеленіс Парсы шығанағы елдеріне де жетіп отыр. Сауд Арабиясы астанасы Эр-Рияд маңында екі қанатты зымыран мен бірнеше дронның атып түсірілгенін хабарлады. Бұл шабуылдардың нақты қай жерден жасалғаны айтылмағанымен, Таяу Шығыстағы соғыс ауқымының кеңеюі мүмкін деген болжамдарды күшейтті.

Сарапшылардың пікірінше, Иран төңірегіндегі бұл дағдарыс бірнеше сценарий бойынша өрбуі мүмкін. Бірінші сценарий – әскери әрекеттердің ұзаққа созылуы және аймақтық соғысқа айналуы. Мұндай жағдайда Иран, Израиль және олардың одақтастары қатысатын кең көлемді қақтығыс басталуы ықтимал. Екінші сценарий – халықаралық қысымның күшеюі нәтижесінде тараптардың келіссөздерге баруы. Үшінші сценарий – Иранның ішкі саяси тұрақсыздығы күшейіп, билік жүйесіне қысым артуы.

Қалай болғанда да, қазіргі жағдай әлемдік геосаясаттың жаңа кезеңге аяқ басқанын көрсетеді. Таяу Шығыстағы тұрақсыздық энергетикалық нарыққа, халықаралық сауда жолдарына және қауіпсіздік жүйесіне тікелей әсер етуі мүмкін. Сондықтан Ирандағы оқиғалардың дамуы тек аймақ елдері үшін ғана емес, бүкіл әлем үшін маңызды факторға айналып отыр.

The Qazaq Times