Таяу Шығыстағы жағдай қайтадан бақылаудан шығып барады. Маусым айында ғана Исламабад меморандумы аясында қол жеткізілген АҚШ пен Иран арасындағы 60 күндік уақытша бітім ресми түрде күшін жойды. АҚШ Президенті Дональд Трамп бұл келісімнің аяқталғанын мәлімдеп, Тегеранға қарсы әскери соққыларды қайта бастауға бұйрық берді.

Шиеленістің тұтануы: Ормуз бұғазындағы қақтығыс

Дағдарыстың жаңа толқынына Ормуз бұғазындағы стратегиялық теңіз дәліздеріне бақылау орнату әрекеттері себеп болды. Пентагонның мәліметінше, Иран тарапы халықаралық сауда кемелеріне дрондар мен зымырандар арқылы шабуыл жасаған. Ресми Вашингтон мұны «халықаралық кеме қатынасы бостандығына нұқсан келтіру» деп айыптады.

АҚШ Орталық қолбасшылығы (CENTCOM) соңғы 48 сағат ішінде Иранның оңтүстігіндегі 170-тен астам әскери нысанаға әуеден соққы жасалғанын растады. Бұған жауап ретінде Иран тарапы АҚШ-тың Қатар, Бахрейн және Кувейттегі әскери базалары бағытына соққы бергенін хабарлады.

Трамптың ескертуі: «1 000 зымыран іске қосылуға дайын»

Дональд Трамп өзінің Truth Social әлеуметтік желісіндегі парақшасында Иран билігіне өте қатаң сес көрсетті. Израиль барлау қызметінің «Иран Трампқа қастандық ұйымдастыруды жоспарлап отыр» деген деректерінен кейін АҚШ басшысы былай деп жазды:

«Егер Иран үкіметі қастандық жасау әрекетіне баратын болса, Ислам Республикасына бағытталған 1 000 зымыран толықтай әзірлікке (Locked and Loaded) келтірілді, одан кейін тағы мыңдаған зымыран соққы береді. Мен тиісті бұйрықтарды беріп қойдым. АҚШ армиясы Иранның барлық аймағын толықтай жойып жіберуге дайын».

Трамп, сондай-ақ, АҚШ-тың Иранға ядролық қаруға қол жеткізуге ешқашан жол бермейтінін, Тегеранның алдында екі таңдау тұрғанын жеткізді: не ядролық бағдарламадан толық бас тарту, не инфрақұрылымының күл-талқаны шығуы.

Дипломатиялық есік әлі ашық па?

Қалыптасқан қиын жағдайға қарамастан, дипломатиялық байланыстар үзілген жоқ. Ақ үй Тегеранның сұрауы бойынша келіссөздерді жалғастыруға келісім бергенін мәлімдеді. Алайда АҚШ Иран тарапына нақты дедлайн қойып отыр: Иран Ормуз бұғазын халықаралық тасымал үшін қауіпсіз деп жариялауы және сауда кемелеріне шабуылды тез арада тоқтатуы тиіс.

Өз кезегінде Иран Сыртқы істер министрі Аббас Арагчи Вашингтонның бұл мәлімдемелерін жоққа шығарып, АҚШ-тың өзін уақытша бітім шарттарын бұзды және санкцияларды жоюдан бас тартты деп айыптауда. Иран парламентінің спикері Мұхаммед Багер Галибаф: «Қорқыту мен бопсалау дәуірі өтті. Біз берілмейміз», — деп жауап қайтарды.

АҚШ-тың Иран мұнайына салған санкциялық эмбаргоны қайта жандандыруы әлемдік энергетика нарығына және Орталық Азия аймағындағы геосаяси тепе-теңдікке тікелей әсер етуі мүмкін.

The Qazaq Times